Τζορντάνο Μπρούνo: Ένας μάρτυρας της επιστήμης

O ανδριάντας του Τζορντάνο Μπρούνο στο Κάμπο ντε Φιόρι

Σαν σήμερα, το 1600, καίγεται στην πυρά ο «αιρετικός» Τζορντάνο Μπρούνo, ένας φιλόσοφος, κοσμολόγος και αποκρυφιστής που αρνείται να αποκηρύξει τη δική του θρησκεία, την επιστήμη και τη φιλοσοφία. Το επικίνδυνο – για την Καθολική Εκκλησία και τον ίδιο- έργο του, συνδυάζει αστρονομικές ιδέες για ένα άπειρο και ομοιογενές σύμπαν, πανθεϊστικά πιστεύω, καθώς και την τέχνη της απομνημόνευσης.

Γεννιέται στη Νόλα της Ιταλίας, το 1548, και σε ηλικία μόλις 11 ετών μετακομίζει για σπουδές στη Νάπολι, όπου εντάσσεται στο Τάγμα των Δομινικανών, και το 1572 γίνεται ιερέας. Παράλληλα, αναπτύσσει ένα μοναδικό και ιδιαίτερα πολύπλοκο μνημονικό σύστημα, το οποίο βασίζεται στην οργάνωση της γνώσης, και καλείται να το παρουσιάσει ενώπιον του Πάπα, ο οποίος τον τιμά για την εξέχουσα ικανότητά του. Ωστόσο, ο Τζορντάνο Μπρούνο έχει μια κακή συνήθεια: σκέφτεται ελεύθερα.

Η κοσμολογική του αντίληψη ξεπερνά, όχι μόνο το δόγμα της Εκκλησίας, αλλά και το ριζοσπαστικό μοντέλο του Κοπέρνικου, καθώς αρνείται τον ηλιοκεντρισμό και αντιλαμβάνεται τον Ήλιο ως ένα μόνο από τα άπειρα κινούμενα ουράνια σώματα.

Είναι ο πρώτος Ευρωπαίος που κοιτάει τα αστέρια και τα βλέπει ως ήλιους. Επιρροές του είναι η αραβική αστρονομία, ο νεοπλατωνισμός και ο ερμητισμός της Αναγέννησης, ενώ διαβάζει με μεγάλο πάθος για τη φιλοσοφία τα έργα του Θωμά Ακινάτη, του Ερμή του Τρισμέγιστου, του νεοπλατωνιστή Μαρσίλιο Φιτσίνο, του Νικόλαου της Κιούζα και του Αβερρόη, με τον οποίο ταυτίζεται στην ιδέα για ένα «παγκόσμιο μυαλό».

Κάπως έτσι, ο Μπρούνο αρχίζει να αμφισβητεί το θεολογικό δόγμα, και αναπτύσσει ένα πανθεϊστικό υλοζωιστικό σύστημα το οποίο, ναι μεν αποδέχεται τη ύπαρξη του θεού, αλλά αντιβαίνει απόλυτα στις χριστιανικές τριαδικές πεποιθήσεις.

Όπως θα ομολογήσει αργότερα, κάνει μια μάλλον «άτακτη» μοναστική ζωή: δύο φορές αφαιρεί τα αγαλματίδια Αγίων, αφήνοντας μόνο το σταυρό, ενώ διδάσκει αμφιλεγόμενες θεολογικές ερμηνείες στους μαθητές του. Κατηγορείται πως υπερασπίζεται την αίρεση του αρειανισμού και κρύβει κάτω από το στρώμα του απαγορευμένα κείμενα του Έρασμου.

Βλέποντας τη «θεϊκή νέμεση» να πλησιάζει, ο Μπρούνο εγκαταλείπει τη Νάπολι και ξεκινά τις περιπλανήσεις του, που θα τον φέρουν στις σπουδαιότερες πόλεις της Ευρώπης. Πηγαίνει στη Γενεύη, όπου θα αφοριστεί, θα απογοητευτεί με το δογματισμό των καλβινιστών και θα φύγει για τη Γαλλία.

Στη Λυών, στην Τουλούζ, όπου γίνεται λέκτορας φιλοσοφίας, και μετά στο Παρίσι, όπου δίνει διαλέξεις και αποκτά μεγάλη φήμη, λόγω του αξιοθαύμαστου ταλέντου του στην απομνημόνευση. Αποκτά την εύνοια του βασιλιά Ερρίκου ΙΙΙ και άλλων ισχυρών Γάλλων, και γράφει ασταμάτητα.

Ο Ερρίκος ΙΙΙ στέλνει τον Τζορντάνο Μπρούνο στην Αγγλία, όπου αποτυγχάνει να γίνει καθηγητής στο πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και αρχίζει να προκαλεί την κοινή γνώμη με τις αμφιλεγόμενες ιδέες του και τον έντονα σαρκαστικό του τρόπο. Δέχεται επίθεση από τον εξοργισμένο όχλο και εγκαταλείπει το Λονδίνο, αυτή τη φορά για τη Γερμανία.

Στο Βίτενμπεργκ, δίνει διαλέξεις πάνω στον Αριστοτέλη, αλλά όταν τα ιδεολογικά ρεύματα της Γερμανίας θα μετατοπιστούν, αναγκάζεται να φύγει για την Πράγα. Εκεί, θα αφοριστεί από τους Λουθηρανούς και το 1591 θα βρεθεί στη Φρανκφούρτη, όπου τον βρίσκει ο Ιταλός πατρίκιος Τζοβάνι Μοτσένιγκο και του ζητάει να τον ακολουθήσει στη Βενετία και να του μεταδώσει την τέχνη της απομνημόνευσης.

Ο Μπρούνο δέχεται, παραδίδει για δύο μήνες μαθήματα κατ’ οίκον στο Μοτσένιγκο, αλλά στη συνέχεια ανακοινώνει στο μαθητή του πως πρέπει να τον εγκαταλείψει. Η ιστορία θέλει το Μοτσένιγκο να στρέφεται κατά του Μπρούνο, σαν άλλος Ιούδας, καταγγέλλοντας το δάσκαλό του στην Ιερά Εξέταση της Βενετίας, που τον συλλαμβάνει στις 22 Μαΐου 1592. Τον βαραίνουν οι κατηγορίες της βλασφημίας, της αίρεσης και της ηθικής παρεκτροπής, λόγω των πεποιθήσεών του για τη μορφή του σύμπαντος, και κυρίως για τις πανθεϊστικές αντιλήψεις του.

Ο Τζορντάνο Μπρούνο αρνείται να αποκηρύξει τα πιστεύω του και για τα επόμενα 7 χρόνια βασανίζεται στις φυλακές της Ρώμης. Στις αρχές του 1600, ο Πάπας αποφασίζει να τον καταδικάσει σε θάνατο στην πυρά και το δικαστήριο ανακοινώνει την ποινή στον Μπρούνο, που βρίσκεται πεσμένος στα γόνατα. Ο πρώτος μάρτυρας της επιστήμης θα σηκωθεί και θα απαντήσει: «Πιθανόν εσείς, κριτές μου, να ανακοινώνετε την καταδίκη εναντίον μου με μεγαλύτερο φόβο απ’ ό,τι τη δέχομαι εγώ».

Ο Τζορντάνο Μπρούνο θανατώθηκε δια της πυράς στις 17 Φεβρουαρίου του 1600.

πηγή: https://tvxs.gr/news



Κατηγορίες:ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ

Ετικέτες:

8 replies

  1. Ο «πρώτος μάρτυρας της επιστήμης»;
    Μπορεί οι ιδέες του να ήταν πολύ ενδιαφέρουσες και ίσως ορισμένες από αυτές να συμπίπτουν με αλήθειες που σήμερα θεωρούνται αυτονόητες.
    Αλλά δεν νομίζω ότι τις απέδειξε. Αν κάνω λάθος, παρακαλώ διορθώστε με.
    Ο λόγος για τον οποίο δεν «υποχώρησε» όπως ο Γαλιλαίος, είναι ότι οι ιδέες του κινδύνευαν να πεθάνουν μαζί του. Ενώ ο Γαλιλαίος είχε παρουσιάσει αποδείξεις. Η γη δεν θα σταματούσε να γυρίζει, ότι και αν έλεγε…
    Ο Μπρούνο ίσως να ήταν «μάρτυρας της φιλοσοφίας», αλλά σίγουρα όχι ο πρώτος.

    • Έχω την εντύπωση ότι ο Μπρούνο, μαζί με άλλους χρονικά κοντινούς σε αυτόν φιλοσόφους ή/και επιστήμονες – είτε προγενέστερους είτε ελαφρώς μεταγενέστερους – υπάγεται στην τελευταία «φουρνιά» επιστημόνων-αλχημιστών (με την εσωτερική έννοια) που σβήνει οριστικά με τον Νεύτωνα. Όπως αναφέρθηκε, ο Μπρούνο είχε μία άμεση σχέση με τις διδασκαλίες των Ερμητιστών και άλλων εσωτερικών ρευμάτων της εποχής – αν θυμάμαι καλά, τον έχω δει να αναφέρεται και σε μεταγενέστερα Ροδοσταυρικά κείμενα ως «δάσκαλος» – και, ως εκ τούτου, η εσωτερική θέαση της επιστήμης επιτρέπει συχνά και την παραδοχή αληθειών με μη «συμβατικούς» τρόπους (όπως οι αγγελικές «αποκαλύψεις» του John Dee, για παράδειγμα). Από αυτήν την άποψη και τηρουμένων των αναλογιών της εποχής, μπορώ να δεχθώ με περισσότερη άνεση το «ο πρώτος μάρτυρας της επιστήμης», χωρίς ωστόσο να το επικροτώ. Ωστόσο, από μια σύγχρονη σκοπιά, θεωρώ ότι θα ήταν καλό να είμαστε πιο φειδωλοί με τη χρήση τέτοιων εκφράσεων.

      Όπως και να έχει, ο μακαρίτης ο Μπρούνο ήταν ένα αρκετά ανοικτό πνεύμα για την εποχή του, ίδιον κάθε επιστήμονα.

      • Ευχαριστώ για την απάντηση!
        Όμως, αν δεχτούμε την «ευρύτερη» έννοια του επιστήμονα (η οποία δεν μου αρέσει ιδιαίτερα), τότε σίγουρα δεν ήταν ο πρώτος. Υπό αυτήν την έννοια υπήρχαν επιστήμονες και στην αρχαία Ελλάδα.
        (Αν και, κατ’ εμένα, επιστήμονική δεν είναι η -σπουδαία μεν- ιδέα της ύπαρξης ατόμων, αλλά η απόδειξή της).

        • Ομολογουμένως, κι εγώ θεωρώ ότι η επιστήμη χαρακτηρίζεται από την επιβεβαίωση της αλήθειας και όχι απλώς από την εικασία της. Απλώς, στην εποχή του Μπρούνο, λίγο αργότερα και αρκετά πιο πριν, η θρησκεία, η αλχημεία, ο μυστικισμός και η επιστημονική σκέψη ήταν άρρηκτα συνδεδεμένες μεταξύ τους. Επομένως, δε μπορούμε εύκολα να βρούμε απόψεις για τη μία απαλλαγμένες από στοιχεία της άλλης – με τα θετικά και τα αρνητικά που μπορεί να έχει αυτό. Ένα αρκετά ενδιαφέρον βιβλίο για τη λήξη αυτής της από κοινού πορείας επιστήμης-αλχημείας-μυστικισμού είναι το «Ο Ισαάκ Νεύτων και η Μεταστοιχείωση της Αλχημείας», του P. A. Fanning (μεταφρασμένο στα ελληνικά, εκδ. Ροπή) όπου έξυπνα στον τίτλο χρησιμοποιείται η αλχημική μεταστοιχείωση, καθώς και ο «Ροδοσταυρικός Διαφωτισμός» της E. Yates (μεταφρασμένο στα ελληνικά, εκδ. Κουκκίδα) – το δεύτερο είναι αρκετά… διαφωτιστικό πάνω σε αυτά τα ζητήματα αλλά και πολύ εκτενές, συνάμα.

  2. Aftermaths- » Όπως και να έχει, ο μακαρίτης ο Μπρούνο ήταν ένα αρκετά ανοικτό πνεύμα για την εποχή του, ίδιον κάθε επιστήμονα.»

    Ίδιον κάθε επιστήμονα ίσως της εποχής του ή έστω μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα, δεν θα έλεγα το ίδιο και για τους σύγχρονους, ειδικά μετά το 50 σπανίζουν τα ανοιχτά επιστημονικά πνεύματα, υπερεξειδίκευση και τα μυαλά του πνεύματος στα κάγκελα, πάντα στην υπηρεσία της παραγωγής και κατανάλωσης. 🙂

    • Εντάξει, με τον ένα ή τον άλλον τρόπο, η αγορά όντως καθορίζει μέχρι ένα επίπεδο, την πορεία της επιστημονικής έρευνας. Ωστόσο, δε θα έλεγα ότι είναι τόσο απαισιόδοξα τα πράγματα. Ας πούμε, ναι, στην θεωρητική φυσική, μεταφέροντας τα λόγια του Eric Weinstein «έχει να παρουσιαστεί σοβαρό νέο αποτέλεσμα εδώ και κάτι δεκαετίες». Αυτό όμως δε σημαίνει ότι τα μυαλά των επιστημόνων είναι «στενότερα», κατ’ ανάγκη. Προσωπικά, το ερμηνεύω σαν μια διαδικασία ζύμωσης των ιδεών που εμφανίστηκαν κατά τον 20ο αιώνα και, ως εκ τούτου, σαν απλώς ένα άλλο στάδιο της δημιουργική διαδικασίας. Ας πούμε, άλλοι τομείς, ειδικά όσοι έχουν να κάνουν με τη γνώση – γνωστική ψυχολογία, knowledge emergence, τεχνητή νοημοσύνη κ.λπ. – γνωρίζουν απίστευτη άνθηση και έλκουν πολλούς δημιουργικούς ανθρώπους.

      Νομίζω ότι, σε μεγαλύτερο βαθμό, έχει να κάνει, με το πού κάθεται η μπίλια σε κάθε εποχής, σε ό,τι αφορά τις κεντρικές επιστημονικές εξελίξεις (στο οποίο, σαφώς, παίζει ρόλο και το πού «κάθονται» τα μεγάλα grants).

      • Δεν λέω πως τα μυαλά των επιστημόνων είναι στενότερα αλλά πως γενικά από το 1950 και μετά, η σκέψη είναι οικονομικά χειραγωγημένη η δε κριτική σκέψη ισοπεδωμένη. Μ΄αυτό δεν θέλω να μειώσω την όποια επιστημονική αξία των πολλών άξιων επιστημόνων, αλλά να δείξω πως δεν επιδρούν στην κοινωνία ούτε αλληλεπιδρούν μαζί της, αυτό το κάνει η όποια εταιρεία, οι ίδιοι είναι απλώς υπάλληλοι της εταιρείας (αμειβόμενοι από μέτρια έως πολύ καλά, σε ΚΑΜΙΑ περίπτωση πλουσιοπάροχα αναλογικά) και άγνωστοι στο ευρύ κοινό. Για του λόγου το αληθές, ρωτήστε όσους θέλετε στον δρόμο, ανεξαρτήτως ηλικίας, αν γνωρίζουν ποιός-ποιοί πήρε-πήραν το νόμπελ φυσικής το 2019, αμφιβάλω αν θα βρείτε έστω και έναν κι ας ζούμε στην εποχή της άμεσης πληροφόρησης, την εταιρεία που δουλεύουν όμως, οι περισσότεροι θα την γνωρίζουν.
        Το μάρκετινγκ έχει καταπιεί την διανόηση εδώ και πολλά χρόνια, παγκόσμια επιδραστικός διανοούμενος κάτω των 50 ετών, είναι πιο σπάνιος κι από την Monachus monachus. 🙂

        Όλα για το πτυχίο λοιπόν, για μια καλή θέση στον παγκόσμιο οικονομικό ήλιο, αυτό συμβαίνει στις μεταπολεμικές σύγχρονες κοινωνίες, γι΄αυτό και τα πανεπιστήμια έχουν γίνει μονάδες παραγωγής σωρηδόν εξειδικευμένης γνώσης και όχι κέντρα εξύψωσης της κριτικής σκέψης.
        Αυτό, με την βίαιη επιβολή της τεχνητής νοημοσύνης στην ζωή μας αυτή την δεκαετία, θα αλλάξει, το βέβαιο, είναι πως σε 10-15 χρόνια, θα περισσεύει τεράστιο εργατικό δυναμικό, εξειδικευμένο (πτυχιούχοι κλπ) και μη, αλλά κανείς στον κόσμο δεν φαίνεται να ενδιαφέρεται, όλα και όλοι συνεχίζουν στον ίδιο ρυθμό παραγωγής (γενικώς) και προσαρμογής. ΕΙΔΟΜΕΝ. 🙂

        • Το ότι, πράγματι,οι οικονομικοί παράγοντες λειτουργούν ως μεσάζοντες μεταξύ της παραγωγής της γνώσης και της «κατανάλωσής» της από το κοινό, ναι, αυτό είναι μια αλήθεια. Θα διαφωνήσω λίγο ως προς την απώλεια θέσεων εργασίας που θα προκύψει από την εμφάνιση της τεχνητής νοημοσύνης σε όλα και περισσότερους τομείς. Πράγματι, θα κλείσουν πολλές δουλειές, όπως τις ξέρουμε τώρα, όπως είχε γίνει και με όλες τις προηγούμενες «βιομηχανικές» επαναστάσεις. Ωστόσο, για το εξειδικευμένο προσωπικό, θα ανοίξουν άλλες δουλειές. Τα άτομα τα οποία τίθενται σε κίνδυνο είναι κυρίως το ανειδίκευτο προσωπικό και οι κάτοικοι χωρών που τώρα μπαίνουν σε δρόμο απο-φτωχοποίησης – όπως π.χ. οι χώρες της κεντρικής Αφρικής.

          Στο παραπάνω συνεισφέρει και το γεγονός πως εγείρονται μυριάδες ζητήματα ηθικής τα οποία, ευτυχώς, δεν αντιμετωπίζονται με επιπολαιότητα, τουλάχιστον όχι σε ό,τι έχει να κάνει με τα ευρωπαϊκά ιδρύματα έρευνας. Έτσι, για παράδειγμα, πλήρως αυτοκινούμενα οχήματα δεν μπορούν – και δεν αναμένεται – να κυκλοφορήσουν, αν δε λυθεί το βασικό ζήτημα του πώς παίρνονται οι αποφάσεις που εμπλέκουν μέσα ανθρώπινα ηθικά διλήμματα – και η έως τώρα βιβλιογραφία για το ζήτημα κάθε άλλο παρά εναρμονισμένη προς μία ενιαία αντιμετώπιση δείχνει. Σε αυτούς τους χώρους, τουλάχιστον στην Ευρώπη, υπάρχει ένας πολύ ζωηρός διάλογος – που, εν μέρει, πιστοποιείται και από την θεσμοθέτηση, έστω και αργοπορημένα, της GDPR. Οπότε, πράγματι, μένει να δούμε τι θα γίνει.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.

Αρέσει σε %d bloggers: