Το Mathesis μετράει τ’ άστρα!

Posted on 15/04/2019

0


+ Το Mathesis στα άδυτα της αρχαίας ελληνικής τεχνολογίας

1. Το Mathesis μετράει τ’ άστρα!

Το μάθημα του Mathesis Ταξίδι στο Σύμπαν. Σταθμός πρώτος – Το ηλιακό μας σύστημα εγκαινιάζει τον νέο κύκλο μαθημάτων Εύρηκα-Εύρηκα, με τον οποίο επιχειρείται μια μικρή παρέμβαση στη μέση εκπαίδευση, αυτή την τόσο κρίσιμη βαθμίδα του εκπαιδευτικού μας συστήματος. Στόχος του είναι να …«μολύνει» λίγο τον στείρο εγκυκλοπαιδισμό του συστήματος –την παθητική κατανάλωση έτοιμων γνώσεων– με μια μικρή δόση από τη χαρά της ανακάλυψης. Τη χαρά της πραγματικής μάθησης: Την έκπληξη από το απροσδόκητο αποτέλεσμα ενός απλού πειράματος, τον αιφνιδιασμό από ένα «αυθάδες» ερώτημα, την αίσθηση ομορφιάς από την κομψή λύση ενός μαθηματικού προβλήματος ή τη δημιουργική δραστηριότητα από τους ίδιους τους μαθητές.

Το νέο, λοιπόν, ταξίδι του Mathesis είναι ένα ταξίδι στο σύμπαν. Ένα ταξίδι για όλους, μιας και δεν απαιτείται καμία πρότερη γνώση Φυσικής και οι μαθηματικές έννοιες που θα χρησιμοποιηθούν θα είναι οικείες σε κάθε ταξιδιώτη που έχει τελειώσει την πρώτη γυμνασίου. Θα είναι ένα ταξίδι αναζήτησης μιας και αυτό που ενδιαφέρει περισσότερο δεν είναι οι ίδιες οι απαντήσεις, αλλά το πώς φτάνουμε σε αυτές. Πώς ξέρουμε ό,τι ξέρουμε για το σύμπαν; Και πώς θα ανακαλύψουμε ό,τι δεν ξέρουμε ακόμη; Η πρώτη στάση θα είναι η κοσμική μας γειτονιά, το Ηλιακό σύστημα. Σκοπός είναι να γνωρίσουμε το σπίτι μας, τη Γη, ως μέρος της δικής μας γωνιάς του σύμπαντος. Θα μιλήσουμε για τον ουρανό όπως τον βλέπουμε από τον πλανήτη Γη. Για τα πιο λαμπρά σώματα στον ουρανό, τον Ήλιο και τη Σελήνη. Για τη συναρπαστική ιστορία της ανακάλυψης των νόμων της φύσης που διέπουν τις κινήσεις των ουράνιων σωμάτων, που είναι ταυτόχρονα και η ιστορία της αρχής της επιστήμης της Φυσικής. Για το φιλικό αστέρι της γειτονιάς μας, τον Ήλιο, που παρέχει όλη την ενέργεια που συντηρεί τη ζωή στη Γη και τον πολιτισμό μας, καίγοντας τον εαυτό του με θερμοπυρηνικές αντιδράσεις. Για τους πλανήτες, άλλους κόσμους τόσο διαφορετικούς από τη Γη, και τόσο διαφορετικούς μεταξύ τους. Για τη μεγάλη εξερεύνηση, το ταξίδι των μηχανών που έφτιαξε η ανθρωπότητα ως τα πέρατα του Ηλιακού συστήματος, και πέρα από αυτό.

Σκηνοθετημένο υπό μορφήν σωκρατικών διαλόγων, το μάθημα απευθύνεται σε ένα ευρύ φάσμα ηλικιών –από μαθητές γυμνασίου μέχρι ηλικιωμένους… νέους– και επιδιώκει να κάνει τους «φοιτητές» του συμμέτοχους σε μια διαδικασία ανακάλυψης κι όχι παθητικούς «καταναλωτές» ετοιμοπαράδοτων γνώσεων. Με διδάσκοντες δύο ξεχωριστούς νέους αστροφυσικούς –την κ. Βάσω Παυλίδου και τον κ. Κώστα Τάσση– φιλοδοξεί να ταράξει λίγο τα νερά στον τρόπο που διδάσκουμε και μαθαίνουμε την επιστήμη στη χώρα μας.

Η «επιβίβαση» για το πρώτο διαστημικό ταξίδι του Mathesis που ξεκινά την Δευτέρα 6 Μαΐου 2019 έχει ήδη αρχίσει και φυσικά συνεχίζεται στο mathesis.cup.gr!

 

Σύντομο βιογραφικό των διδασκόντων

Ο Κώστας Τάσσης και η Βάσω Παυλίδου είναι Αστροφυσικοί στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και το Ινστιτούτο Αστροφυσικής του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας. Συζητούν μεταξύ τους για θέματα Αστρονομίας και Αστροφυσικής από το 1995. Σπούδασαν Φυσική στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης, και πήραν διδακτορικό στην Αστρονομία από το Πανεπιστήμιο του Ιλλινόις στις Ηνωμένες Πολιτείες. Εργάστηκαν ως μεταδιδακτορικοί υπότροφοι στις ΗΠΑ, στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο και στην Πασαντίνα της Καλιφόρνια (ο Κώστας στο Εργαστήριο Αεριώθησης της ΝΑΣΑ και η Βάσω στο Καλτέκ), και ως επισκέπτες ερευνητές στο Ινστιτούτο Μαξ Πλανκ για τη Ραδιοαστρονομία στη Βόννη της Γερμανίας. Από το 2012 βρίσκονται στην Κρήτη, όπου αυτή τη στιγμή υπηρετούν ως Αναπληρωτές Καθηγητές στο Τμήμα Φυσικής του Πανεπιστημίου Κρήτης στο Ηράκλειο. Ο Κώστας είναι επικεφαλής του διεθνούς πειράματος PASIPHAE που χαρτογραφεί το μαγνητικό πεδίο του Γαλαξία μας, αναζητώντας το αποτύπωμα των πρώτων στιγμών του σύμπαντος. Η Βάσω συντονίζει από το 2013 το διεθνές πείραμα RoboPol που μελετά πίδακες αερίου που εκτοξεύονται από υπερ-μαζικές μαύρες τρύπες στα κέντρα των γαλαξιών, και είναι επικεφαλής του διεθνούς πειράματος PHAESTOS που αναζητά την προέλευση των πιο ενεργητικών σωματιδίων στο σύμπαν.

https://mathesis.cup.gr/courses/course-v1:Astronomy+Eur1.1+19B/about

2. Το Mathesis στα άδυτα της αρχαίας ελληνικής τεχνολογίας

Το μάθημα της Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας εγκαινιάζει τον νέο κύκλο μαθημάτων με τίτλο Αρχαίος Ελληνικός Πολιτισμός: Η Ελλάδα του Κόσμου. Μακριά από εξιδανικεύσεις και ανιστόρητες υπερβολές, που δεν τις έχει ανάγκη ένας μεγάλος πολιτισμός –και οι οποίες μόνο κακό έχουν κάνει στη σχέση του σύγχρονου Έλληνα με την κλασική Ελλάδα– αυτός ο κύκλος μαθημάτων σκοπεύει να καλύψει όλα τα θεμελιώδη επιτεύγματα του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού, που τον έκαναν πραγματικά παγκόσμιο: Από την Αθηναϊκή δημοκρατία και το αρχαίο θέατρο έως τα αρχαία μαθηματικά και τη φιλοσοφία. Με διδάσκοντες που θα επιδιωχθεί να είναι οι κορυφαίοι στο πεδίο τους, το όνειρο και ο στόχος μας είναι να γίνουν τα μαθήματα αυτά ένα «εθνικό σχολείο» στο οποίο κάθε μορφωμένος Έλληνας πολίτης θα αισθανθεί κάποια στιγμή την ανάγκη να «φοιτήσει».

Το πρώτο μέρος του μαθήματος, με τίτλο «Αρχαία Ελληνική Τεχνολογία 1: Βασικές Τεχνολογίες» υπογραμμίζει κατ’ αρχήν τη βασική σημασία της τεχνολογίας σε κάθε πολιτισμό, καθώς και την ιδιαίτερη θέση που παίρνει στη μυθολογία των λαών. Αυτή η εναρκτική θέση τεκμηριώνεται στην περίπτωση της αρχαίας ελληνικής τεχνολογίας με αναφορά στα Ομηρικά έπη και στην ευρύτερη ελληνική μυθολογία.

Κατόπιν αρχίζει μια λεπτομερής παρουσίαση των επιμέρους τεχνολογιών, ξεκινώντας από τις πιο αρχέγονες, όπως είναι η ξυλουργική, η κεραμουργία και η μεταλλουργία. Για κάθε μια από αυτές δίνονται στοιχεία από την αρχαία ελληνική γραμματεία και σύντομες περιγραφές των εφαρμοζόμενων αντίστοιχων τεχνικών μεθόδων. Ειδικότερα βέβαια για τη μεταλλουργία αναπτύσσεται η κύρια πηγή τεχνικοοικονομικής ανάπτυξης των Αθηνών, που ήταν το Λαύριο.

Ακολουθούν οι επόμενες κατά σειρά εμφάνισης στην εξέλιξη του ανθρώπου τεχνολογίες, οι οποίες σήμερα θα ονομάζονταν τεχνολογίες του πολιτικού μηχανικού: οι οικοδομικές μέθοδοι και κατόπιν οι τύποι των γεφυρών. Ακολουθεί μία περιγραφή γεωτεχνολογιών, όπως θεμελιώσεις, πάσσαλοι, τοίχοι αντιστήριξης, βελτιώσεις εδαφών και το μάθημα ολοκληρώνεται με λεπτομερή αναφορά στα λιμενικά έργα της ελληνικής αρχαιότητας καθώς και στις διώρυγες που είχαν διανοίξει οι Έλληνες, για την εξυπηρέτηση του μεγάλης εκτάσεως εμπορίου στη Μεσόγειο, όπως και για τις πολεμικές τους ανάγκες.

Διδάσκων του μαθήματος ο κατ’ εξοχήν ειδικός στο θέμα· ο ομότιμος καθηγητής του ΕΜΠ κ. Θεοδόσης Τάσιος: Μια δεσπόζουσα προσωπικότητα της επιστημονικής και πνευματικής μας ζωής από τη μεταπολίτευση έως σήμερα. Το μάθημα θα έχει δύο μέρη και στο δεύτερο θα είναι επίσης διδάσκων —μαζί με τον κ. Τάσιο— ο καθηγητής του ΑΠΘ κ. Γιάννης Σειραδάκης, ο οποίος θα εστιάσει στον Μηχανισμό των Αντικυθήρων: Το πιο εμβληματικό αντικείμενο της Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας.

Η ξενάγηση στα άδυτα της Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας ξεκινά την Δευτέρα 6 Μαΐου 2019. Κρατήστε θέσεις στο mathesis.cup.gr!

 

Σύντομο βιογραφικό του διδάσκοντα

Ο Θεοδόσιος Π. ΤΑΣΙΟΣ, Καθηγητής του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, Μέλος της Ακαδημίας Επιστημών του Τουρίνου (Ιταλία), είναι επίτιμος Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου της Λιέγης, του Πανεπιστημίου του Νανκίν, του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου, του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου, του Πανεπιστημίου Κύπρου, της Φιλοσοφικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, και του Παντείου Πανεπιστημίου. Εχρημάτισε πρόεδρος διεθνών επιστημονικών ενώσεων, εμπειρογνώμων του συστήματος των Ηνωμένων Εθνών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και είναι επίτιμος πρόεδρος της Ελληνικής Φιλοσοφικής Εταιρίας, καθώς και πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρίας Μελέτης της Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας. Έχει δημοσιεύσει πάνω από 440 επιστημονικές εργασίες και 50 βιβλία σε διάφορες γλώσσες. Τον Σεπτέμβριο 2013 τού απενεμήθη το International Award of Merit in Structural Engineering από την Διεθνή Ένωση Γεφυρών και Κατασκευών (IABSE) Ζυρίχη.

https://mathesis.cup.gr/courses/course-v1:GreekCivilization+GC+19A/about