Ο Graham Farmelo είναι Βρετανός θεωρητικός φυσικός και συγγραφέας, γνωστός από την βραβευμένη βιογραφία του Paul Dirac, «The Strangest Man», αλλά και την βιογραφία του Stephen Hawking, «Hawking: His Life and Work», που κυκλοφόρησε το 2026. Στις 15 Οκτωβρίου του 2026, έδωσε διάλεξη στο Μαθηματικό Ινστιτούτο του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης με τίτλο «Πλησιάζει το τέλος της θεωρητικής φυσικής;«, στο πλαίσιο της δημόσιας διάλεξης «Roger Penrose» της Οξφόρδης, παρουσία του ίδιου του Penrose. Ο τίτλος επαναλαμβάνει το προκλητικό ερώτημα που είχε επιλέξει ο Stephen Hawking για την εναρκτήρια διάλεξή του ως κατόχου της Λουκασιανής Έδρας Μαθηματικών στο Καίμπριτζ το 1980. Χρησιμοποιώντας στοιχεία από την έρευνά του για την βιογραφία του Hawking, ο Farmelo εξετάζει την προέλευση εκείνης της αισιοδοξίας, τις αντιδράσεις που προκάλεσε και το κατά πόσο δικαιολογείται σήμερα η προσδοκία μιας «τελικής θεωρίας».
Ο Hawking αισιόδοξος από τις προοπτικές της υπερβαρύτητας, υποστήριξε ότι μέχρι το τέλος του 20ου αιώνα θα μπορούσε να έχει διατυπωθεί μια πλήρης και ενοποιημένη θεωρία στην φυσική, ικανή να περιγράψει το σύμπαν μας. Ο Farmelo συζητά τις αντιδράσεις που προκάλεσε η διάλεξη και αναρωτιέται τι θα μπορούσαμε να απαντήσουμε σήμερα.
Εξετάζοντας την ιστορική διαδρομή, από την μαθηματική περιγραφή της φύσης από τον Νεύτωνα μέχρι την κβαντική επανάσταση, την σχετικότητα και την διατύπωση του Καθιερωμένου Προτύπου των στοιχειωδών σωματιδίων, διαψεύδονται επανειλημμένα οι όποιες προβλέψεις περί του «τέλους της φυσικής». Ο Dirac απάντησε αρνητικά στο ερώτημα του Hawking, ενώ ο Philip Anderson πρόβαλλε μια βαθύτερη ένσταση: ακόμη και η γνώση όλων των θεμελιωδών νόμων δεν θα ισοδυναμούσε με την κατανόηση των πολύπλοκων φαινομένων της ύλης.
Ο Farmelo επισημαίνει τις εντυπωσιακές επιτυχίες των τελευταίων δεκαετιών, ιδιαίτερα την ανακάλυψη του μποζονίου Higgs και την ανίχνευση των βαρυτικών κυμάτων. Όμως, τα ανοιχτά προβλήματα της κβαντικής βαρύτητας και της ενέργειας του κενού δεν δικαιολογούν την προσδοκία ότι βρισκόμαστε κοντά σε μια τελική θεωρία.
Αναφέρεται και σε μια διαφορετική πρόβλεψη του Hawking: την πιθανότητα οι υπολογιστές να αναλάβουν σημαντικό μέρος της θεωρητικής έρευνας. Όπως είχε σχολιάσει ο ίδιος με χιούμορ, ίσως να πλησιάζει το τέλος των θεωρητικών φυσικών, αν όχι της θεωρητικής φυσικής. Ο Farmelo θεωρεί την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης ως την αρχή μιας αλλαγής στον τρόπο εργασίας των φυσικών. Μπορεί να μην πλησιάζει το τέλος της θεωρητικής φυσικής, όμως ο τρόπος με τον οποίο την ασκούμε μάλλον θα αλλάξει ριζικά.
Περισσότερες λεπτομέρειες στο βίντεο που ακολουθεί:
Κατηγορίες:ΚΒΑΝΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ, ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ, ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΑ, ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ
Πράγματι, είναι πολύ πιθανό να φτάσουμε στο τέλος των θεωρητικών φυσικών. H Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί εύκολα να τους αντικαταστήσει. Αλλά και η Τεχνητή Νοημοσύνη (όπως οι θεωρητικοί φυσικοί), όσες άρτια μαθηματικά δομημένες φυσικές θεωρίες κι αν εφεύρει, δεν θα πείθει κανέναν. Γιατί κάποιοι πρέπει να σχεδιάσουν, να στήσουν και να εκτελέσουν τα αντίστοιχα πειράματα που θα επαληθεύσουν τις πιθανές ερμηνείες του σύμπαντος (ή πιθανές παραισθήσεις) της ΤΝ. Η φυσική είναι πειραματική επιστήμη. Μπορεί λοιπόν σύντομα να φτάσουμε στο τέλος των θεωρητικών φυσικών, όχι όμως και στο τέλος των πειραματικών φυσικών.
Το μέλλον ανήκει στους πειραματικούς φυσικούς.
Μου αρέσει!Μου αρέσει!
Δεν νομίζω ότι κάτι τέτοιο είναι μια πρόβλεψη που θα γίνει πραγματικότητα. Μπορεί κάποια πράγματα που κάνουν οι μαθηματικοί να αντικατασταθούν, αλλά η δουλειά που κάνει κάποιος που κάνει πρωτότυπη έρευνα θα συνεχίσει να γίνεται από τον άνθρωπο, με τη βοήθεια πιο εξελιγμένων εργαλείων ίσως. Πιστεύω αυτό θα απαντούσε και κάποιος σαν τον κ. Feynman σήμερα. Τα ίδια πιθανόν να έλεγαν και όταν ήταν η εποχή των πρώτων υπολογιστών. Το σημαντικό για έναν επιστήμονα που κάνει ανακαλύψεις, όπως έναν θεωρητικό φυσικό, είναι να βρίσκει τρόπους για να ανακαλύπτει πράγματα που μπορούν να ελέγξουν αυτοί που κάνουν τα μεγάλα πειράματα. Αυτό θα συνεχιστεί και με τα data center παρόντα.
Μου αρέσει!Μου αρέσει!
Αυτά που γνωρίζουμε για τα θεμέλια του φυσικού κόσμου είναι άπειρο ελάχιστα. Μόλις ξεκινήσαμε ένα ατελείωτο ταξίδι πειραματων και υποθέσεων. Σε χίλια χρόνια θα ρωτάμε ξανά για το τέλος της γνώσης.
Μου αρέσει!Μου αρέσει!
Κατά πρώτον, η εικασία ότι η φυσική πλησιάζει στο τέλος της θυμίζει αυτό που έλεγαν και στο τέλος του 19ου αιώνα. Και πολύ σύντομα διαψεύστηκαν. Όση εξοικείωση έχουμε σήμερα με την κλίμακα του ατόμου, τόση μπορεί να έχουμε και σε χίλια χρόνια με την κλίμακα Πλανκ. Και δεν αποκλείεται να υπάρχει και κάτι άλλο να βρεθεί μετά.
Κατά δεύτερον, όσα λέμε για την ΤΝ ισχύουν μόνο για τη σημερινή μορφή της. Που πριν 20 χρόνια φαινόταν επιστημονική φαντασία. Μπορεί σε λίγες δεκαετίες (δεν μιλάω για το πολύ μακρινό μέλλον) να είναι τόσο παραγωγική όσο και ένας θεωρητικός φυσικός. Και τότε ίσως να έχουν εξελιχθεί και τα ρομπότ και να εκτελούν και πειράματα. Κατά τη γνώμη μου είναι παρήγορο που μετά το τέλος της ανθρωπότητας (είμαστε τόσο συναισθηματικά χαζοί που είναι δυνατόν κάτι τέτοιο) θα έχει μείνει κάτι από αυτήν για να συνεχίσει…
Τι λέτε;
Μου αρέσει!Μου αρέσει!