Το διάστημα είναι ένας τρομακτικός τόπος. Σίγουρα, πολλά αντικείμενα μέσα σε αυτό φαίνονται ανατριχιαστικά στον ανθρώπινο εγκέφαλό μας, και φανταζόμαστε τα σχήματά τους ως μάγισσες, νεκροκεφαλές και πύρινα φαναράκια κολοκύθας. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για σχετικά αβλαβείς ψευδαισθήσεις, των οποίων οι συγκεκριμένες δομές απλώς μας θυμίζουν εικόνες τρόμου.
Κι όμως. Υπάρχουν πραγματικά τρομακτικά αντικείμενα στο διάστημα, οντότητες που λειτουργούν σε κλίμακα ικανή να συνθλίψει το μυαλό μας και να συρρικνώσει την ανθρώπινη εμπειρία σε μια χλωμή μπλε κουκκίδα που αιωρείται στο σκοτάδι.
Στη συνέχεια θα δούμε ποιά είναι αυτά τα αντικείμενα που μας προκαλούν απόκοσμο ρίγος.
Τα άστρα Wolf-Rayet
Ακόμα και το πιο μικροσκοπικό άστρο αυτού του τύπου προκαλεί δέος στην ανθρώπινη κλίμακα. Ο TRAPPIST-1, ένας υπέρψυχρος ερυθρός νάνος που οριακά διαθέτει την απαραίτητη μάζα για να ξεκινήσει η πυρηνική σύντηξη στον πυρήνα του, εξακολουθεί να απελευθερώνει ενέργεια ισοδύναμη με την έκρηξη περισσότερων από 50 εκατομμυρίων πυρηνικών βομβών ενός μεγατόνου κάθε δευτερόλεπτο. Φανταστείτε τώρα τα πιο λαμπρά άστρα. Αυτά τα άστρα ονομάζονται αστέρες Wolf-Rayet και είναι τόσο ογκώδη που οι πιέσεις και οι θερμοκρασίες στους πυρήνες τους ξεπερνούν κάθε ανθρώπινη αντίληψη. Συντήκουν υδρογόνο και ήλιο σε βαρύτερα στοιχεία με τόσο εξωφρενικούς ρυθμούς και εκτοξεύουν πραγματικά ασύλληπτες ποσότητες ενέργειας.
Το R136a1 είναι ένα τέτοιο άστρο, το πιο ογκώδες γνωστό άστρο, με μάζα αρκετές εκατοντάδες φορές μεγαλύτερη από εκείνη του ήλιου. Είναι περίπου επτά εκατομμύρια φορές πιο φωτεινό από τον ήλιο, ένας αριθμός που παραλύει το μυαλό. Αν αντικαθιστούσαμε τον ήλιο μας με το R136a1, μάλλον η Γη δεν θα άντεχε για πολύ ως στερεό σώμα. Ευτυχώς, το άστρο αυτό βρίσκεται σε έναν άλλο γαλαξία, τόσο μακριά που δεν είναι καν ορατό με γυμνό μάτι. Και παρότι υπάρχουν πολλά άστρα Wolf-Rayet στον δικό μας γαλαξία, όλα βρίσκονται πολύ μακριά για να μας βλάψουν, ενώ στην πραγματικότητα είναι συναρπαστικά στη μελέτη τους, δημιουργώντας θεαματικά και πανέμορφα φαινόμενα.
Μάγναστρα (Magnetars)
Οι αστέρες νετρονίων είναι από μόνοι τους αντικείμενα που προκαλούν ίλιγγο. Ένας αστέρας νετρονίων είναι ο πυρήνας που απέμεινε από ένα τεράστιο άστρο το οποίο εξερράγη ως υπερκαινοφανής, με χαρακτηριστικά που παραπέμπουν σε ιστορίες επιστημονικής φαντασίας. Με την μάζα τους συμπιεσμένη σε μια σφαίρα στο μέγεθος μιας πόλης, είναι τόσο πυκνοί που ένα μόνο κυβικό εκατοστό ζυγίζει αρκετές εκατοντάδες εκατομμύρια τόνους, ισοδύναμο με όλα τα αυτοκίνητα των ΗΠΑ συμπιεσμένα στο μέγεθος ενός κύβου ζάχαρης. Η βαρύτητα στην επιφάνειά τους μπορεί να είναι αρκετά δισεκατομμύρια φορές ισχυρότερη από την βαρύτητα της Γης, και το μαγνητικό πεδίο ενός τυπικού αστέρα νετρονίων είναι επίσης περισσότερα δισεκατομμύρια φορές ισχυρότερο από αυτό του πλανήτη μας.
Υπάρχει όμως μια υποκατηγορία αστέρων νετρονίων που είναι ακόμα πιο ισχυρή: τα επονομαζόμενα μάγναστρα, με μαγνητικά πεδία που μπορεί να είναι πάνω από ένα τετράκις εκατομμύριο φορές ισχυρότερα από το μαγνητικό πεδίο της Γης. Το μαγνητικό τους πεδίο είναι συνδεδεμένο με τον φλοιό τους, το λεπτό κέλυφος «κανονικής» ύλης που περιβάλλει το πιο εξωτικό εσωτερικό τους. Αν συμβεί ένας αστροσεισμός, μια ξαφνική μετατόπιση στον φλοιό του αστέρα νετρονίων, το μαγνητικό πεδίο διαταράσσεται βίαια. Αυτό δημιουργεί μια πραγματικά τερατώδη έκρηξη ενέργειας που σαρώνει τον γαλαξία σαν τσουνάμι.
Τον Δεκέμβριο του 2004, ένα τέτοιο κύμα σάρωσε τη Γη, προκαλώντας ένα μικρό χάος. Χτύπησε με τέτοια ισχύ που συμπίεσε τη μαγνητόσφαιρα του πλανήτη μας, τύφλωσε τα όργανα των δορυφόρων και ιονίσε μερικώς ακόμα και την ατμόσφαιρά μας. Παρότι οι ζημιές ήταν μικρές, όλα αυτά προκλήθηκαν από το μάγναστρο SGR 1806-20, το οποίο βρίσκεται 50.000 έτη φωτός μακριά, στην άλλη άκρη του γαλαξία μας!
Ευτυχώς, τα μάγναστρα είναι σπάνια και ελάχιστα από τα γνωστά βρίσκονται πιο κοντά μας, όλα τους λιγότερο ισχυρά από το SGR 1806-20. Αλίμονό μας αν υπάρχει κάποιο άλλο σαν κι αυτό … αλλά πιο κοντά μας!
Σύντομες εκλάμψεις ακτίνων γάμμα
Αν ένας και μόνο αστέρας νετρονίων μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα, τι θα μπορούσε να συμβεί όταν υπάρχουν δύο τέτοιοι, ο ένας σε τροχιά γύρω από τον άλλον; Τίποτα καλό.
Με τον καιρό, η τροχιά τους μικραίνει και το αστρικό δίδυμο αρχίζει να πλησιάζει αργά το ένα το άλλο. Τελικά, η αναπόφευκτη έλξη της βαρύτητας τα φέρνει αρκετά κοντά ώστε να συγχωνευτούν εξαπολύοντας μια τρομακτική έκρηξη ύλης και ενέργειας που μπορεί να ξεπεράσει σε λαμπρότητα τον ήλιο κατά πολλά δισεκατομμύρια φορές, έστω και για το απειροελάχιστο κλάσμα ενός δευτερολέπτου. Εξαιτίας των φωτονίων υψηλής ενέργειας που εκπέμπονται και της διάρκειας του φαινομένου που εκτιμάται σε χιλιοστά του δευτερολέπτου, οι εκρήξεις αυτές ονομάζονται σύντομες εκλάμψεις ακτίνων γάμμα.
Τέτοιες εκρήξεις είναι σπάνιες αφού τα διπλά συστήματα αστέρων νετρονίων είναι σπάνια. Παρότι δεν έχει παρατηρηθεί ποτέ τέτοια έκλαμψη στον δικό μας γαλαξία, γνωρίζουμε ελάχιστα τέτοια συστήματα σε κοντινή μας απόσταση. Τα καλά νέα είναι ότι πιθανότατα βρίσκονται πολύ μακριά για να μας βλάψουν στην περίπτωση που συγχωνευτούν. Γι αυτά δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας.
Αυτό που προκαλεί ανησυχία είναι η πιθανότητα να υπάρχει ένα τέτοιο ζεύγος αστέρων νετρονίων πολύ πιο κοντά μας, αθέατο εξαιτίας της τεράστιας ηλικίας του, καθώς έσβηνε αργά στο πέρασμα των αιώνων μέχρι που πάγωσε τόσο, ώστε να διαφεύγει εντελώς από τα τηλεσκόπιά μας. Βαριά, σκοτεινά, στροβιλιζόμενα σε έναν ξέφρενο χορό το ένα γύρω από το άλλο, θα σφραγίσουν το τέλος τους με ένα ξέσπασμα ενέργειας τόσο κολοσσιαίο, που μπροστά του η ισχύς ενός μαγνηταριού μοιάζει μηδαμινή. Ευτυχώς οι πιθανότητες να υπάρχει τέτοιο ζεύγος κοντά μας είναι εξαιρετικά μικρές!
Συγχωνεύσεις Υπερμαζικών Μαύρων Τρυπών
Αλλά αυτό που προκαλεί το μεγαλύτερο αστρονομικό ρίγος από το κοσμικό θηριοτροφείο του διαστήματος είναι οι συγχωνεύσεις υπερμεγεθών μαύρων τρυπών. Πρόκειται για μαύρες τρύπες γαλαξιακής κλίμακας, με εκατομμύρια ή δισεκατομμύρια φορές την μάζα του ήλιου. Μπορούν να σχηματίσουν ζεύγη, περιφερόμενες η μία γύρω από την άλλη, μετά την σύγκρουση των γαλαξιών που τις περιέχουν. Στο πέρασμα δισεκατομμυρίων ετών, έρχονται όλο και πιο κοντά, μέχρι που τελικά συγχωνεύονται σχηματίζοντας ένα ενιαίο, ακόμη πιο γιγαντιαίο κτήνος.
Ένα σημαντικό ποσοστό της μάζας των υπερμαζικών μαύρων τρυπών που συγχωνεύονται μετατρέπεται σε ενέργεια με την μορφή βαρυτικών κυμάτων, ένας βίαιος κλονισμός του κοσμικού ιστού, που εκπέμπει τεράστιους κυματισμούς προς κάθε κατεύθυνση στο σύμπαν. Η τεράστια βαρυτική ενέργεια που εκλύεται κατά την τελική φάση της συγχώνευσης, ισοδυναμεί με την ενέργεια που εκπέμπει ο ήλιος μας σε πάνω από ένα δισεκατομμύριο τρισεκατομμύρια χρόνια. Η ενέργεια αυτή ξεπερνά τη συνολική ισχύ όλων των άστρων του παρατηρήσιμου σύμπαντος μαζί. Το εκπληκτικό είναι ότι η εν λόγω έκρηξη είναι εντελώς σκοτεινή. Δεν παράγεται ούτε ένα φωτόνιο φωτός, όλη η ενέργεια διοχετεύεται σε αόρατα βαρυτικά κύματα. Επίσης, αυτά τα φαινόμενα συμβαίνουν, κατά μέσο όρο, δισεκατομμύρια έτη φωτός μακριά μας, οπότε η ενέργεια εξασθενεί σε πολύ μικρότερο επίπεδο από το φτερούγισμα μιας νυχτερίδας στη Γη. Η βαρυτική έκρηξη είναι ασύλληπτη, όμως η τεράστια απόσταση εκμηδενίζει την ισχύ της.
Τίποτα δεν θα έπρεπε να έχει τόση ενέργεια. Τίποτα. Κι όμως, απ’ όσο γνωρίζουμε, το σύμπαν γεννά τέτοια φαινόμενα συνεχώς.
Ακόμα κι έτσι, η ίδια η ιδέα ενός τέτοιου γεγονότος παγώνει την σκέψη και μπορεί να προκαλέσει πανικό. Κανονικά, τίποτα δεν θα έπρεπε να κρύβει τόση ενέργεια. Τίποτα απολύτως. Κι όμως, απ’ όσο γνωρίζουμε, το σύμπαν γεννά τέτοια φαινόμενα συνεχώς. Κι αυτό τρομάζει ακόμα κι έναν αστρονόμο.
Διαβάστε περισσότερα: «What’s the scariest object in the universe?», Phil Plait – https://www.scientificamerican.com/article/whats-the-scariest-thing-in-the-universe/
Κατηγορίες:ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ, ΑΣΤΡΟΦΥΣΙΚΗ, ΔΙΑΣΤΗΜΑ, ΜΑΥΡΕΣ ΤΡΥΠΕΣ, ΣΟΥΠΕΡΝΟΒΑ, ΣΥΜΠΑΝ
Σχολιάστε