Το Σύμπαν είναι τα πάντα. Περιλαμβάνει εμάς και τα νοητά σύμπαντα που επινοούμε συλλογικά. Κάθε σύμπαν ενοποιεί μια κοινωνία και υπαγορεύει τα «αληθινά» γεγονότα. Οι άνθρωποι θεωρούν με ακλόνητη βεβαιότητα ότι το δικό τους, συγκεκριμένο σύμπαν είναι το Σύμπαν, και η βεβαιότητά τους αυτή δεν κλονίζεται στο ελάχιστο από το γεγονός ότι οι πρόγονοί μας έζησαν σε πολύ διαφορετικά σύμπαντα και οι απόγονοί μας στο μέλλον θα ζήσουν επίσης σε εντελώς διαφορετικά σύμπαντα.
Σε όλα τα σύμπαντα τα πράγματα έχουν τις αιτίες τους, οι οποίες συχνά είναι κρυμμένες από τους κοινούς θνητούς. Βασιζόμαστε στους σοφούς μας – αυτοκράτορες, βασιλιάδες, σαμάνους, ιερείς, στοχαστές, προφήτες και καθηγητές – για να μας κατευθύνουν σωστά και να μας πουν τα «αληθινά» γεγονότα. Όσο κάποιος αξιόπιστος γνωρίζει την αλήθεια, όλα βαίνουν καλώς στο σύμπαν. Όλα τα σύμπαντα έχουν τους δικούς τους κανόνες οριοθέτησης, οι οποίοι καθορίζουν τι συμπεριλαμβάνεται ως κατάλληλο και τι εξαιρείται ως ακατάλληλο.
Ο Θαλής είπε ότι το σύμπαν αποτελούνταν από νερό· ο Αναξιμένης από αέρα· ο Ηράκλειτος από φωτιά· ο Ξενοφάνης από γη και νερό· ο Εμπεδοκλής από αέρα, φωτιά, γη και νερό. Ο Δημόκριτος είπε ότι το ατομιστικό σύμπαν αποτελούνταν μόνο από άτομα και κενό· καθετί άλλο ήταν ψευδαίσθηση και δοξασία. Ο Πλάτωνας είπε ότι το πλατωνικό σύμπαν αποτελούνταν από τις αιώνιες αλήθειες του Νου· καθετί άλλο ήταν σκιά και απάτη. Ο Αριστοτέλης είπε ότι το αριστοτελικό σύμπαν αποτελούνταν από γη, νερό, αέρα, φωτιά και αιθέρα, ιεραρχημένα από το κατώτερο στο ανώτερο στοιχείο, και ότι τίποτε δεν υπήρχε πέρα από τη σφαίρα των άστρων. Ο Άγιος Αυγουστίνος είπε ότι το χριστιανικό σύμπαν αποτελούνταν από τον Λόγο του Θεού, και καθετί άλλο ήταν αίρεση. Ο John Wheeler είπε ότι το φυσικό σύμπαν αποτελούνταν από «κενό καμπύλο χώρο» και ότι «η ύλη, το φορτίο, τα ηλεκτρομαγνητικά και άλλα πεδία είναι εκδηλώσεις της καμπυλότητας του χώρου».
Σε κάθε εποχή οι άνθρωποι πιστεύουν ότι το σύμπαν τους περιέχει καθετί που είναι πιστευτό και πραγματικό. Οι σοφοί στα παλάτια, τους ναούς, τις ακαδημίες και τα πανεπιστήμιά τους απορρίπτουν τα υπόλοιπα ως δοξασία και ψευδαίσθηση. Ξεχάστε όλες τις δεισιδαιμονίες των αμόρφωτων και τους μύθους που σας δίδαξαν οι γονείς σας. Διότι, ιδού! Εδώ βρίσκεται το αληθινό σύμπαν, μεγαλειώδες, αχανές και θαυμαστό. Ο κόσμος είναι μια τεράστια διελκυστίνδα όπου θεοί και δαίμονες τραβούν ένα γιγάντιο φίδι· ο κόσμος είναι το δημιούργημα παντοδύναμων θεών, στους οποίους πρέπει να υπακούμε και να τους λατρεύουμε, αλλιώς θα θερίσουμε την συμφορά της οργής τους· ο κόσμος είναι μια πεπερασμένη γεωκεντρική ενότητα κρυστάλλινων σφαιρών· ο κόσμος είναι ένας χορός ατόμων και κυμάτων, καθετί άλλο είναι ξεπερασμένος μύθος και απαξιωμένη θεωρία. Το σκηνικό είναι διαχρονικό. Χθες υπήρχε μια ψεύτικη εικόνα, σήμερα το αληθινό πρόσωπο.
Στο μυθιστόρημα Our Mutual Friend, ο Κάρολος Ντίκενς έγραψε: «Ο κύριος Podsnap είχε καταλήξει πως οτιδήποτε άφηνε πίσω του έπαυε να υπάρχει… είχε μάλιστα αποκτήσει μια χαρακτηριστική χειρονομία του δεξιού του χεριού, με την οποία συχνά απάλλασσε τον κόσμο από τα πιο δύσκολα προβλήματά του, παραμερίζοντάς τα πίσω του». Η χειρονομία του Podsnap συναντάται σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής και οτιδήποτε δεν ταιριάζει, εξαλείφεται από την ύπαρξη. Ό,τι δεν εμπεριέχεται, δεν υπάρχει. Πολλοί άνθρωποι, συμπεριλαμβανομένων των επιστημόνων, πιστεύουν ότι ό,τι δεν εμπεριέχεται στο σύγχρονο φυσικό σύμπαν δεν υπάρχει, και παραμερίζεται με τη χειρονομία του Πόντσναπ.
Οι κανόνες οριοθέτησης προστατεύουν το σύμπαν για να μην κατακλυστεί από τις λανθασμένες φαντασιώσεις των ατόμων. Χωρίς τέτοιους κανόνες, που να καθορίζουν τι είναι ορθολογικό και κατάλληλο, απορρίπτοντας ό,τι είναι ανορθολογικό και αταίριαστο, το σύμπαν θα κατέρρεε και η κοινωνία θα διαλυόταν.
Το φυσικό σύμπαν περιλαμβάνει καθετί φυσικό και τίποτα άλλο. Αυτή είναι η αρχή της οριοθέτησης του φυσικού σύμπαντος. Τα άτομα και τα κύτταρα, τα λουλούδια και οι πλανήτες, τα άστρα και οι γαλαξίες είναι φυσικά πράγματα, όπως αυτά μελετώνται από τις φυσικές επιστήμες. Τα άτομα και η κυματική συμπεριφορά των ηλεκτρονίων τους, οι οργανισμοί που αναπαράγονται και η διαφορική επιβίωσή τους, τα εξελισσόμενα άστρα και η μεταστοιχείωση των στοιχείων τους, ο χώρος και ο χρόνος και η δυναμική τους στρέβλωση, όλα ανήκουν στο φυσικό σύμπαν που εμπεριέχει φυσικά πράγματα και τίποτα άλλο. Τα μόρια του DNA με τον γενετικό τους κώδικα, τα σώματά μας που γεννιούνται και είναι καταδικασμένα να πεθάνουν, οι εγκέφαλοί μας που σφύζουν από βιοηλεκτρονική δραστηριότητα, αποτελούν το υλικό του φυσικού σύμπαντος. Όμως, αν ο νους και η συνείδηση θεωρηθούν μη φυσικά φαινόμενα, τότε προφανώς δεν περιλαμβάνονται στο φυσικό σύμπαν και, σύμφωνα με αυτή την αντίληψη, δεν υπάρχουν παρά ως ψευδαίσθηση, ως εκδηλώσεις της εγκεφαλικής δραστηριότητας και των χημικών διεργασιών του σώματος.
Οι πολυμαθείς λόγιοι μάς διαβεβαιώνουν ότι το σύγχρονο σύμπαν μας είναι το Σύμπαν, ότι όλα τα συμβάντα έχουν τις φυσικές τους αιτίες, ότι όλα τα αντικείμενα αποτελούνται από μόρια, άτομα και υποατομικά σωματίδια, και πως ό,τι είναι μη φυσικό δεν υπάρχει στον πραγματικό κόσμο. Μας διδάσκουν ότι η οργανική ζωή εξελίχθηκε στη Γη μέσα σε δισεκατομμύρια χρόνια, ότι η περιστρεφόμενη Γη μας περιφέρεται γύρω από τον λαμπερό Ήλιο, ότι ο Ήλιος μας είναι ένα άστρο μακριά από το κέντρο του Γαλαξία, ότι ο στροβιλιζόμενος αστρικός Γαλαξίας μας δεν είναι παρά μόνο ένας μέσα σε μια απέραντη συλλογή γαλαξιών, και ότι το σύμπαν προήλθε από μια Μεγάλη Έκρηξη και εξακολουθεί να διαστέλλεται.
Το φυσικό σύμπαν περιλαμβάνει καθετί φυσικό και τίποτα άλλο. Αυτή είναι μια άκρως λογική αρχή, υπό την προϋπόθεση ότι δεν εξετάζουμε πολύ επισταμένα την έννοια του «φυσικού». Η περίφημη πέτρα του Άγγλου διανοουμένου Σάμιουελ Τζόνσον έχει χάσει τη συμπαγή της υπόσταση μέσα σε ένα νέφος κυμάτων πιθανότητας.
Το υλικό σύμπαν, στο οποίο τα πάντα ήταν σαν ένα γιγάντιο παιχνίδι μπιλιάρδου, έχει μετατραπεί σε ένα σύμπαν κβαντικών καταστάσεων που περιγράφονται από κυματοσυναρτήσεις.
Ο πρώτος και σημαντικότερος κανόνας οριοθέτησης του σύγχρονου κόσμου είναι ότι ο χώρος και ο χρόνος είναι φυσικά πραγματικοί, τόσο πραγματικοί όσο μια πέτρα, και ότι ο χωροχρόνος αποτελεί ένα καμπύλο, δυναμικό και καθολικό συστατικό του σύμπαντος. Ο χώρος και ο χρόνος είναι άρρηκτα συνδεδεμένοι, περιέχονται στο σύμπαν και επομένως δεν μπορούν να εκτείνονται πέρα από αυτό. Αυτό έχει σημαντικές συνέπειες.
Ο δεύτερος κανόνας, που είναι δυσκολότερο να συλλάβει κανείς, μπορεί να συνοψιστεί στην αρχή ότι καμία αναπαράσταση δεν εμπεριέχει τον δημιουργό της. Το σύμπαν, ως νοητική εικόνα ή θεωρητική κατασκευή, δεν μπορεί να περιλαμβάνει εκείνον που το συλλαμβάνει με την σκέψη του. Βεβαίως, το γεγονός ότι μπορούμε να έχουμε μια νοητική αναπαράσταση του σύμπαντος δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην ότι ο εγκέφαλος που την δημιουργεί δεν ανήκει και ο ίδιος στο Σύμπαν.
Ένα σύμπαν είναι προϊόν του νου και περιέχει, στην καλύτερη περίπτωση, μια αναπαράσταση του νου εκείνου που το συλλαμβάνει. Μεγάλο μέρος της αναγνώρισης αυτού του αξιοσημείωτου γεγονότος οφείλεται στο σύγχρονο φυσικό σύμπαν και στις σαφείς αντιλήψεις του σχετικά με το τι είναι φυσικό.
Η οριοθέτηση προκαλεί μεγάλη αμηχανία. Σε περιόδους πίεσης αναζητούμε καταφύγιο στην παρηγοριά των μύθων, τους οποίους άλλες στιγμές απορρίπτουμε ως δεισιδαιμονία. Βασανιζόμαστε από αινίγματα όπως η ελεύθερη βούληση και το πρόβλημα του πώς οι νευρικές ώσεις μεταφράζονται σε σκέψεις.
Η αγωνία μας είναι περιττή. Η ελεύθερη βούληση και ο νους με τις σκέψεις του ανήκουν στο Σύμπαν· ο ντετερμινισμός και ο εγκέφαλος με τις νευρικές του ώσεις ανήκουν σε ένα σύμπαν. Η αναγνώριση ότι το μη περιεχόμενο σε ένα σύμπαν μπορεί παρ’ όλα αυτά να υπάρχει στο Σύμπαν διατρέχει σαν αναζωογονητικός άνεμος ολόκληρη την ιστορία της ανθρώπινης σκέψης.
Η Γενική Σχετικότητα έδειξε ότι ο χώρος και ο χρόνος συμμετέχουν στη φυσική δυναμική του σύμπαντος και δεν αποτελούν απλά το σκηνικό μέσα στο οποίο εκτυλίσσονται τα γεγονότα. Ταξιδεύοντας μέσα στον χώρο και τον χρόνο δεν μπορούμε να διαφύγουμε από το σύμπαν. Η αρχαία αντίληψη, η οποία παρέμεινε δημοφιλής μέχρι σχετικά πρόσφατα, υποστήριζε ότι ο χώρος και ο χρόνος περιέχουν το σύμπαν. Η σύγχρονη αντίληψη είναι διαφορετική: ο χώρος και ο χρόνος δεν θεωρούνται ένα εξωτερικό δοχείο που περιβάλλει το σύμπαν, αλλά μέρος της ίδιας της φυσικής περιγραφής του.
Και ίσως η πιο παράδοξη συνέπεια αυτής της αντιστροφής να είναι ότι το Σύμπαν περιέχει και εμάς που επιχειρούμε να το περιγράψουμε, μαζί με τα νοητά «σύμπαντα» που κατασκευάζουμε για να το κατανοήσουμε.
πηγή: Edward Harrison – «Masks of the Universe: Changing Ideas on the Nature of the Cosmos«
Κατηγορίες:ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ, ΣΥΜΠΑΝ, ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ, ΦΥΣΙΚΗ
Σχολιάστε