Οι φυσικοί αναζητούν μια «βαθύτερη» πραγματικότητα

Ο χώρος και ο χρόνος θεωρούνται συνήθως θεμελιώδη συστατικά της φυσικής πραγματικότητας. Ωστόσο, η αδυναμία ενοποίησης της γενικής σχετικότητας με την κβαντομηχανική έχει οδηγήσει ορισμένους φυσικούς να αναρωτηθούν μήπως ο χωροχρόνος δεν είναι θεμελιώδης, αλλά αναδύεται από μια βαθύτερη μικροσκοπική πραγματικότητα, όπως η θερμοκρασία αναδύεται από τη συλλογική κίνηση των μορίων ενός σώματος.
Εδώ και δεκαετίες, η Φυσική βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα θεμελιώδες πρόβλημα. Η γενική θεωρία της σχετικότητας του Αϊνστάιν περιγράφει πώς η ύλη και η ενέργεια καμπυλώνουν τον χωροχρόνο, μια καμπύλωση την οποία αντιλαμβανόμαστε ως βαρύτητα. Η κβαντομηχανική, από την άλλη, περιγράφει την συμπεριφορά της φύσης στον μικροσκοπικό κόσμο των ατόμων και των υποατομικών σωματιδίων. Και οι δύο θεωρίες είναι εξαιρετικά επιτυχημένες. Ωστόσο, δεν έχει καταστεί δυνατό να συνδυαστούν σε ένα ενιαίο, πλήρες και συνεπές θεωρητικό πλαίσιο. Το πρόβλημα γίνεται ιδιαίτερα εμφανές σε ακραίες συνθήκες, όπως στο εσωτερικό των μαύρων τρυπών ή στις πρώτες στιγμές μετά τη Μεγάλη Έκρηξη.
Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι η μία ή και οι δύο θεωρίες είναι ελλιπείς. Καμία από τις δύο, πάντως, δεν εξηγεί από πού προέρχεται ο χωροχρόνος ή γιατί το σύμπαν φαίνεται να διαθέτει τρεις διαστάσεις χώρου και μία χρόνου.
Όπως το νερό μοιάζει με μια συνεχή ουσία, ενώ στην πραγματικότητα αποτελείται από μόρια, έτσι και ο φαινομενικά συνεχής χωροχρόνος θα μπορούσε να διαθέτει μια άγνωστη μικροσκοπική δομή. Μέχρι σήμερα, πάντως, δεν υπάρχουν άμεσες αποδείξεις για την ύπαρξη μιας τέτοιας δομής.
Από την θερμοδυναμική των μαύρων τρυπών στην ανάδυση του χωροχρόνου
Οι πρώτες σημαντικές ενδείξεις προς αυτή την κατεύθυνση προήλθαν από τη μελέτη των μαύρων τρυπών. Το 1973, ο Jacob Bekenstein, στην εργασία του Black Holes and Entropy, υποστήριξε ότι οι μαύρες τρύπες διαθέτουν εντροπία, η οποία είναι ανάλογη με το εμβαδόν του ορίζοντα γεγονότων τους και όχι με τον όγκο τους. Το 1974, ο Stephen Hawking, στην εργασία Black hole explosions?, έδειξε ότι οι μαύρες τρύπες πρέπει να εκπέμπουν θερμική ακτινοβολία. Οι δύο ανακαλύψεις συνέδεσαν τη βαρύτητα με την κβαντική φυσική και την θερμοδυναμική, θέτοντας το ερώτημα αν ο χωροχρόνος διαθέτει άγνωστους μικροσκοπικούς βαθμούς ελευθερίας.
Το 1976, ο Hawking, στην εργασία Breakdown of predictability in gravitational collapse, υποστήριξε ότι η εξάτμιση των μαύρων τρυπών οδηγεί σε απώλεια κβαντικής πληροφορίας. Έτσι προέκυψε το περίφημο παράδοξο της πληροφορίας των μαύρων τρυπών, που επρόκειτο να απασχολήσει τη θεωρητική φυσική για δεκαετίες. Το 1983, οι Stephen Hawking και Don Page, στην εργασία Thermodynamics of black holes in anti-de Sitter space, έδειξαν ότι σε έναν συγκεκριμένο θεωρητικό χωρόχρονο μπορεί να εμφανιστεί μια απότομη θερμοδυναμική μετάβαση από μια κατάσταση θερμικής ακτινοβολίας σε μια κατάσταση όπου κυριαρχεί μια μαύρη τρύπα.
Το 1993, οι Leonard Susskind, Larus Thorlacius και John Uglum, στην εργασία The Stretched Horizon and Black Hole Complementarity, ανέπτυξαν την αρχή της συμπληρωματικότητας των μαύρων τρυπών, στο πλαίσιο της προσπάθειας να αντιμετωπίσουν το παράδοξο της πληροφορίας. Η εργασία συνδεόταν με την επιστημονική αντιπαράθεση του Susskind με τον Hawking, γνωστή ως «ο πόλεμος της μαύρης τρύπας», σχετικά με το αν η πληροφορία χάνεται κατά την εξάτμιση των μαύρων τρυπών. Την ίδια χρονιά, ο Gerard ‘t Hooft διατύπωσε, στην εργασία Dimensional Reduction in Quantum Gravity, την ιδέα ότι οι βαθμοί ελευθερίας μιας περιοχής του χώρου θα μπορούσαν να περιγράφονται από πληροφορία στα όριά της. Το 1994, ο Leonard Susskind ανέπτυξε αυτή την ιδέα στην εργασία The World as a Hologram, θεμελιώνοντας τη λεγόμενη ολογραφική αρχή.
Το 1995, ο Ted Jacobson έδειξε στην εργασία Thermodynamics of Spacetime ότι οι εξισώσεις του Αϊνστάιν μπορούν, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, να προκύψουν από θερμοδυναμικές σχέσεις, ενισχύοντας την ιδέα ότι η βαρύτητα ίσως αποτελεί αναδυόμενο φαινόμενο. Μια ακόμη σημαντική εξέλιξη σημειώθηκε το 1996, όταν οι Andrew Strominger και Cumrun Vafa, στην εργασία Microscopic Origin of the Bekenstein-Hawking Entropy, κατόρθωσαν να υπολογίσουν την εντροπία μιας ειδικής κατηγορίας μαύρων τρυπών μετρώντας μικροσκοπικές καταστάσεις της θεωρίας των χορδών. Τα αποτελέσματα αυτά προετοίμασαν το έδαφος για τη διατύπωση της αντιστοιχίας AdS/CFT από τον Maldacena το 1997.
Το 1997, ο Juan Maldacena, με την ιστορική εργασία The Large N Limit of Superconformal Field Theories and Supergravity, πρότεινε την μαθηματική αντιστοιχία AdS/CFT: μια θεωρία που περιλαμβάνει βαρύτητα σε έναν χωρόχρονο μπορεί να είναι ισοδύναμη με μια κβαντική θεωρία λιγότερων διαστάσεων, χωρίς βαρύτητα. Το 1998, ο Edward Witten, στην εργασία Anti-de Sitter Space, Thermal Phase Transition, And Confinement In Gauge Theories, συνέδεσε τη θερμοδυναμική μετάβαση Hawking–Page με μια μετάβαση φάσης στην αντίστοιχη κβαντική θεωρία χωρίς βαρύτητα.
Έτσι, μια θερμοδυναμική μετάβαση που στην βαρυτική θεωρία συνδέεται με την επικράτηση μιας μαύρης τρύπας απέκτησε μια ισοδύναμη περιγραφή μέσω της κβαντικής θεωρίας στο όριο του χωροχρόνου.
Το 2003, οι Ofer Aharony, Joseph Marsano, Shiraz Minwalla, Kyriakos Papadodimas και Mark Van Raamsdonk, στην εργασία The Hagedorn/Deconfinement Phase Transition in Weakly Coupled Large N Gauge Theories, εξέτασαν τη συμπεριφορά τέτοιων μεταβάσεων σε κβαντικές θεωρίες ασθενούς σύζευξης. Ένα από τα ερωτήματα που προέκυψαν ήταν αν η μετάβαση παραμένει απότομη σε ένα καθεστώς όπου δεν υπάρχει αξιόπιστη κλασική γεωμετρική περιγραφή της αντίστοιχης βαρυτικής θεωρίας. Το ερώτημα αυτό θα επανερχόταν το 2026.
Η σύνδεση με την κβαντική πληροφορία έγινε ακόμη σαφέστερη το 2006, όταν οι Shinsei Ryu και Tadashi Takayanagi διατύπωσαν μια μαθηματική σχέση ανάμεσα στην εντροπία κβαντικής σύμπλεξης και στη γεωμετρία του ολογραφικού χωροχρόνου (δημοσίευση). Το 2010, ο Mark Van Raamsdonk, στην εργασία Building up spacetime with quantum entanglement, υποστήριξε ότι η ίδια η γεωμετρική συνδεσιμότητα του χώρου μπορεί να προκύπτει από την κβαντική σύμπλεξη.
Το 2013, οι Juan Maldacena και Leonard Susskind, στην εργασία Cool horizons for entangled black holes, προχώρησαν ένα βήμα παραπέρα, διατυπώνοντας την υπόθεση ER = EPR: η κβαντική σύμπλεξη και οι γέφυρες Einstein–Rosen, οι λεγόμενες σκουληκότρυπες, ενδέχεται να αποτελούν δύο διαφορετικές περιγραφές μιας βαθύτερης φυσικής σχέσης. Σύμφωνα με αυτή την υπόθεση, δύο συν-πλεγμένες μαύρες τρύπες μπορούν να συνδέονται μέσω μιας μη διαπερατής σκουληκότρυπας. Έτσι, από την θερμοδυναμική των μαύρων τρυπών, η έρευνα οδηγήθηκε σταδιακά στην εντυπωσιακή υπόθεση ότι ο χώρος μπορεί να αναδύεται από τις συσχετίσεις μεταξύ κβαντικών συστημάτων.
Από την θεωρητική θεμελίωση στις κβαντικές προσομοιώσεις και τις πειραματικές αναζητήσεις
Από το 2017, παράλληλα με την θεωρητική έρευνα, αναπτύχθηκαν νέες πειραματικές προτάσεις και δυνατότητες προσομοίωσης συναφών θεωρητικών μοντέλων. Οι Bose και συνεργάτες, καθώς και οι Marletto και Vedral, πρότειναν πειράματα για να εξεταστεί αν η βαρυτική αλληλεπίδραση μπορεί να προκαλέσει κβαντική σύμπλεξη μεταξύ μικροσκοπικών σωμάτων, γεγονός που θα αποτελούσε σημαντική ένδειξη για την κβαντική φύση της βαρύτητας, υπό κατάλληλες θεωρητικές προϋποθέσεις.
Το 2022, ερευνητές χρησιμοποίησαν τον κβαντικό επεξεργαστή Sycamore της Google για να προσομοιώσουν την δυναμική μιας θεωρητικής σκουληκότρυπας, χωρίς βέβαια να δημιουργήσουν πραγματική σκουληκότρυπα (Nature). Το 2025, δημοσιεύθηκαν η πειραματική πρόταση GQuEST και τα πρώτα αποτελέσματα του QUEST, που αναζητούν απειροελάχιστες διακυμάνσεις στις αποστάσεις που μετρούν συμβολόμετρα λέιζερ, ενδεχομένως συνδεδεμένες με την μικροσκοπική φύση του χωροχρόνου. Τα αποτελέσματα του QUEST έθεσαν όρια σε τέτοιες διακυμάνσεις, χωρίς να αποκαλύψουν κάποια κβαντική δομή του χωροχρόνου.
Τον Ιούλιο του 2026,οι Biswas και συνεργάτες παρουσίασαν την εργασία Observation of gravity-like signatures in holographic codes on a quantum computer. Χρησιμοποιώντας τον κβαντικό υπολογιστή IonQ Forte, υλοποίησαν ένα απλοποιημένο ολογραφικό μοντέλο στο οποίο εμφανίζονται σχέσεις ανάμεσα στην κβαντική σύμπλεξη και σε χαρακτηριστικά που θυμίζουν βαρυτική γεωμετρία. Tο πείραμα επιβεβαίωσε χαρακτηριστικές σχέσεις στο συγκεκριμένο μαθηματικό μοντέλο και όχι στον πραγματικό χωροχρόνο.
Σε μια παράλληλη, καθαρά θεωρητική κατεύθυνση, τον Νοέμβριο του 2026 η Anthropic ανακοίνωσε ότι το πρόγραμμα τεχνητής νοημοσύνης Claude συνέβαλε στην επίλυση δύο ανοιχτών μαθηματικών προβλημάτων που σχετίζονται με την ολογραφική περιγραφή των μαύρων τρυπών. Το ένα αφορούσε την θερμοδυναμική μετάβαση Hawking–Page και συνδεόταν με ένα πρόβλημα που είχε τεθεί το 2003 από ερευνητές μεταξύ των οποίων ο Mark Van Raamsdonk. Τα αποτελέσματα συμβάλλουν στη μαθηματική μελέτη της ολογραφίας, χωρίς να αποδεικνύουν ότι ο χωροχρόνος αναδύεται από την κβαντική πληροφορία.
Παρά την θεωρητική πρόοδο και την ανάπτυξη νέων πειραματικών μεθόδων, δεν έχει αποδειχθεί ότι ο χωροχρόνος του πραγματικού σύμπαντος αναδύεται από την κβαντική πληροφορία. Οι ισχυρότερες μαθηματικές ενδείξεις αφορούν την ανάδυση της χωρικής γεωμετρίας σε συγκεκριμένα θεωρητικά μοντέλα. Η προέλευση του ίδιου του χρόνου παραμένει ακόμη δυσκολότερο πρόβλημα, καθώς οι κβαντικές θεωρίες που χρησιμοποιούνται για την περιγραφή αυτών των φαινομένων προϋποθέτουν συνήθως την ύπαρξη μιας χρονικής παραμέτρου.
Το βασικό ερώτημα που αναδεικνύεται είναι επομένως αν ο χώρος και ο χρόνος αποτελούν τα θεμέλια της πραγματικότητας ή αν είναι οι μακροσκοπικές εκδηλώσεις μιας βαθύτερης φυσικής δομής, την οποία δεν έχουμε ακόμη κατανοήσει.
πηγές:
1, Κι αν ο χώρος και ο χρόνος δεν υπάρχουν; – Οι φυσικοί αναζητούν μια «βαθύτερη» πραγματικότητα – https://www.kathimerini.gr/life/science/564601969/ki-an-o-choros-kai-o-chronos-den-yparchoyn-oi-fysikoi-anazitoyn-mia-vathyteri-pragmatikotita
2. What if space and time don’t exist? Physicists are chasing hints that our reality emerges from something deeper – https://www.livescience.com/physics-mathematics/what-if-space-and-time-dont-exist-physicists-are-chasing-hints-that-our-reality-emerges-from-something-deeper
Κατηγορίες:ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ, ΜΑΥΡΕΣ ΤΡΥΠΕΣ, ΣΥΜΠΑΝ

Σχολιάστε