Ένας οδηγός για τις διαστημικές πέτρες που ίσως δείτε να διασχίζουν λάμποντας τον νυχτερινό ουρανό

Κοιτώντας τον νυχτερινό ουρανό, μακριά από τα φώτα των πόλεων, σίγουρα θα είδατε κάποια στιγμή «ένα αστέρι να πέφτει». Αναρωτηθήκατε ποτέ από πού προήλθε αυτό το πεφταστέρι ή πώς βρέθηκε στον ουρανό σας;

Αυτό που παρατηρήσατε δεν έχει καμία απολύτως σχέση με αστέρι. Είδατε με τα μάτια σας το τέλος ενός ταξιδιού 4,6 δισεκατομμυρίων ετών ενός θραύσματος κομήτη ή αστεροειδούς.

Απομεινάρια από το αρχέγονο ηλιακό σύστημα

Πριν από περίπου 4,6 δισεκατομμύρια χρόνια, το ηλιακό σύστημα βρισκόταν σε νηπιακό στάδιο. Μια τεράστια σφαίρα αερίου και σκόνης που θα γινόταν το ηλιακό μας σύστημα συσσώρευε ύλη στο κέντρο της, σχηματίζοντας αυτό που τελικά θα γινόταν ο Ήλιος μας. Επίσης, συμπύκνωνε σκόνη σε μικρότερα τμήματα πιο μακριά από το κέντρο, τα οποία θα συγχωνεύονταν στα πρώτα κομμάτια υλικών, τα αρχέγονα δομικά υλικά των πλανητών που ονομάζονται πρωτοπλανητικά ή πλανητοειδή σώματα.

Οι αστεροειδείς σχηματίστηκαν από πλανητοειδή στα εσωτερικά τμήματα του ηλιακού συστήματος, κοντά στον Ήλιο. Αυτή η περιοχή στο κέντρο του ηλιακού συστήματος ήταν θερμή, επομένως τα πρωτοπλανητικά αντικείμενα αποτελούνταν κυρίως από πετρώματα και μέταλλα που μπορούσαν να αντέξουν τη θερμότητα. Τα μεγαλύτερα από αυτά τα κομμάτια ενώθηκαν με άλλα και σχημάτισαν τους γήινους πλανήτες: τον Ερμή, την Αφροδίτη, τη Γη και τον Άρη. Τα εναπομείναντα πλανητοειδή αντικείμενα που δεν σχημάτισαν τους γήινους πλανήτες είναι οι σημερινοί αστεροειδείς, οι οποίοι έμειναν να βρίσκονται σε τροχιά γύρω από το εσωτερικό τμήμα του ηλιακού συστήματος.

Οι κομήτες σχηματίστηκαν στα εξωτερικά τμήματα του ηλιακού συστήματος, όπου το περιβάλλον ήταν αρκετά ψυχρό ώστε κάθε ίχνος νερού ή παρόμοιων ενώσεων με βάση το υδρογόνο να διατηρείται σε μορφή πάγου. Τα πλανητοειδή σώματα που σχηματίζονταν σε αυτή την περιοχή αποτελούνταν όχι μόνο από πετρώματα και μέταλλα, αλλά και από πάγο.

Ορισμένα πλανητοειδή σώματα αυξήθηκαν σε μέγεθος με τέτοια ταχύτητα, ώστε η βαρυτική τους έλξη έγινε αρκετά ισχυρή για να εγκλωβίσει μεγάλες ατμόσφαιρες, γεμάτες από τα άφθονα αέρια του αρχέγονου ηλιακού συστήματος, όπως το υδρογόνο και το ήλιο. Αυτά τα πλανητοειδή σώματα έγιναν οι γίγαντες πλανήτες: ο Δίας και ο Κρόνος ως αέριοι γίγαντες, και ο Ουρανός και ο Ποσειδώνας ως παγωμένοι γίγαντες. Ωστόσο, τα πλανητοειδή σώματα που δεν σχημάτισαν τους πλανήτες τύπου Δία έμειναν σε περιοχές όπως η Ζώνη Kuiper και το Νέφος Oort και κάποια από αυτά παρατηρούνται ως κομήτες όταν οι τροχιές τους τα φέρνουν κοντά στον Ήλιο.

Η προέλευση των μετεώρων

Οι αστεροειδείς εξακολουθούν να είναι άφθονοι στο εσωτερικό ηλιακό σύστημα, οπότε θραύσματά τους μπορούν να διασταυρωθούν με την τροχιά της Γης. Όταν ένα τέτοιο κομμάτι βράχου – γνωστό ως μετεωροειδές – εισέρχεται στην ατμόσφαιρα της Γης, ταξιδεύει με ταχύτητα δεκάδων χιλιομέτρων το δευτερόλεπτο. Αν είναι αρκετά μεγάλο και εισέλθει με υψηλή ταχύτητα, μπορεί να δημιουργήσει ηχητική έκρηξη, παρόμοια με βροντή. Επειδή κινείται μέσα στον αέρα ταχύτερα από την ταχύτητα του ήχου, παράγει ωστικό κύμα, το οποίο μπορεί να προκαλέσει αυτή την έκρηξη.

Καθώς διασχίζει την ατμόσφαιρα για δεκάδες χιλιόμετρα, το μετεωροειδές συγκρούεται βίαια με τα μόρια του αέρα. Οι ακραίες θερμοκρασίες και πιέσεις που αναπτύσσονται, συνήθως το εξατμίζουν πλήρως. Το ίχνος αυτών των πυρακτωμένων σωματιδίων που αφήνει πίσω του, δημιουργεί την φωτεινή γραμμή στον ουρανό που ονομάζουμε μετέωρο ή πιο απλά, πεφταστέρι.

Οι κομήτες, αν και συνήθως βρίσκονται στο εξωτερικό ηλιακό σύστημα, μπορούν επίσης να προκαλέσουν μετέωρα, ακόμα και βροχές διαττόντων. Αυτά τα ουράνια σώματα, που συχνά αποκαλούνται «βρώμικες χιονόμπαλες» επειδή αποτελούνται από σκόνη και πάγο, διαγράφουν μακριές, ελλειπτικές τροχιές και διέρχονται περιοδικά από το εσωτερικό ηλιακό σύστημα.

Καθώς ένας κομήτης πλησιάζει πολύ τον Ήλιο, τείνει να εξαχνώνεται αργά. Αυτή η διαδικασία τον κάνει να αναπτύσσει μια ουρά από αέρια και συντρίμμια, αφήνοντας πίσω του ένα εκτεταμένο «μονοπάτι» από διαστημική σκόνη.

Αν η πορεία του κομήτη διασταυρώνεται με την τροχιά της Γης, ο πλανήτης μας θα περάσει μέσα από αυτό το πεδίο συντριμμιών κατά την ετήσια περιφορά του γύρω από τον Ήλιο. Καθώς αυτά τα μικροσκοπικά θραύσματα εισέρχονται στην ατμόσφαιρα, εξατμίζονται ακαριαία, δημιουργώντας φωτεινά ίχνη, δηλαδή τα μετέωρα.

Όταν αυτά εμφανίζονται μαζικά, μιλάμε για βροχή διαττόντων. Επειδή η Γη διασχίζει αυτό το σημείο στο ίδιο ακριβώς τμήμα της τροχιάς της κάθε χρόνο, οι βροχές διαττόντων είναι ετήσια γεγονότα. Έτσι, αν βρεθείτε κάτω από έναν σκοτεινό ουρανό, μπορείτε να δείτε δεκάδες μετέωρα κάθε ώρα κατά τη διάρκεια αυτών των ετήσιων βροχών.

Βρίσκοντας μετεωρίτες

Τα μετεωροειδή που επιβιώνουν διασχίζοντας την ατμόσφαιρα και φτάνουν στην επιφάνεια της Γης ονομάζονται μετεωρίτες. Οι περισσότεροι μετεωρίτες είναι θραύσματα αστεροειδών και σπανιότερα μπορεί να προέρχονται από τη Σελήνη, τον Άρη ή κομήτες.

Μπορεί να είναι δύσκολο να αναγνωριστούν οι μετεωρίτες, επειδή μοιάζουν πολύ με τα γήινα πετρώματα. Συνήθως, οι άνθρωποι βρίσκουν μετεωρίτες σε γεωλογικά αμετάβλητες περιοχές, όπως έρημοι ή παγετώνες.

Συνήθως αποτελούνται από πετρώματα που περιέχουν νικέλιο και σίδηρο και έχουν πιθανότατα μαγνητικές ιδιότητες. Πολλοί έχουν ακανόνιστα σχήματα ή λακκούβες, ενώ άλλοι έχουν έναν ομαλό φλοιό που δημιουργήθηκε όταν καίγονταν διασχίζοντας την ατμόσφαιρα της Γης.

Οι μετεωρίτες είναι αρκετά σπάνιοι και σημαντικοί για την μελέτη του αρχέγονου ηλιακού συστήματος. Αν πιστεύετε ότι έχετε βρει έναν, θα πρέπει να επαληθεύσετε ότι τα χαρακτηριστικά του πετρώματός σας ταιριάζουν με εκείνα ενός μετεωρίτη και στη συνέχεια να επικοινωνήσετε με τους κατάλληλους γεωλόγους.

Την επόμενη φορά που θα δείτε ένα μετέωρο στον νυχτερινό ουρανό, θυμηθείτε ότι γίνεστε μάρτυρες του τέλους του ταξιδιού του, που διήρκεσε δισεκατομμύρια χρόνια, καθώς καίγεται στην ατμόσφαιρα της Γης.

διαβάστε περισσότερες λεπτομέρειες: «How to tell a comet from an asteroid and a meteor from a meteorite» by Adam Lark – https://www.scientificamerican.com/article/how-to-tell-a-comet-from-an-asteroid-and-a-meteor-from-a-meteorite/

Κατηγορίες:ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ, ΑΣΤΡΟΦΥΣΙΚΗ

Ετικέτες: ΑΣΤΕΡΟΕΙΔΕΙΣ, ΔΙΑΤΤΟΝΤΕΣ, ΚΟΜΗΤΕΣ, ΜΕΤΕΩΡΙΤΕΣ, PHYSICS