Ο κομήτης του Χάλεϋ

Posted on 05/09/2020

1



Στις 4 Σεπτεμβρίου του 1682 ένας 26χρονος ερευνητής, ο Έντμουντ Χάλεϋ 1656-1742), παρατήρησε στον ουρανό για πρώτη φορά τον κομήτη που πολλά χρόνια αργότερα θα έπαιρνε το όνομά του. Το ενδιαφέρον του Χάλεϋ για τις τροχιές των κομητών τον οδήγησαν να συγκεντρώσει τις παρατηρήσεις που είχαν γίνει τα προηγούμενα 200 χρόνια γύρω από την εμφάνιση και την κίνηση των κομητών για να ανακαλύψει αν η βαρύτητα του Ήλιου είχε κάποια επίδραση στην κίνηση και την τροχιά τους, όπως υποστήριζε ο φίλος του Ισαάκ Νεύτων (1642–1726). Όμως 24 μόνο κομήτες είχαν αρκετές παρατηρήσεις για την έρευνά του που απασχόλησε τον Χάλλευ 18 ολόκληρα χρόνια: από το 1687 έως το 1705. Στο τέλος όμως κατόρθωσε να αποδείξει ότι η βαρύτητα του Ήλιου είχε μια αδιάψευστη επίδραση στην τροχιά των κομητών.

Εκείνο που έκανε ιδιαίτερη εντύπωση στον Χάλευ ήταν το γεγονός ότι τρεις από τους 24 κομήτες που είχαν εμφανιστεί το 1531 το 1607, και το 1682, είχαν παρόμοιες τροχιές καθώς περνούσαν από τον Ήλιο και είχαν εμφανιστεί με διαφορά 76 χρόνων μεταξύ τους. Τον κομήτη του 1682 μάλιστα τον είχε παρατηρήσει, όπως είπαμε, και είχε μελετήσει την τροχιά του και ο ίδιος ο Χάλευ. Έτσι το συμπέρασμα ήταν εύκολο να βγει, ότι οι τρεις κομήτες ήταν ένας και μοναδικός, που επέστρεφε κάθε 76 χρόνια. Γι’ αυτό ο Χάλευ έκανε την πρόβλεψη ότι ο ίδιος αυτός κομήτης θα επέστρεφε και πάλι το 1758.

Ο Έντμουντ Χάλλευ δεν έζησε για να δει αν η πρόβλεψή του βγήκε αληθινή ή όχι. Πέθανε το 1742, δεκάξι χρόνια πριν από την αναμενόμενη επιστροφή του κομήτη. Τα Χριστούγεννα όμως του 1758 ένας Γερμανός αγρότης παρατήρησε στον ουρανό έναν κομήτη, που αποδείχτηκε ότι ήταν ο αναμενόμενος μεγάλος κομήτης του οποίου την επιστροφή είχε προβλέψει ο Χάλευ. Ο κομήτης αυτός είναι ιδιαίτερα συνεπής και μας επισκέπτεται περιοδικά και ανελλιπώς επί αιώνες τώρα αφήνοντας πίσω του φοβισμένους ή και πανικόβλητους καμιά φορά τους γήινους παρατηρητές. Το 240 π.Χ., παρατηρήθηκε από Κινέζους αστρονόμους. Το 87 π.Χ., σε ηλικία 14 μόλις χρόνων παρατηρήθηκε από τον Ιούλιο Καίσαρα. Ενώ αργότερα θεωρήθηκε η αιτία της πανώλης του 530 μ.Χ. στην Ευρώπη και το 684 στην Κίνα. Το 1066 η επιστροφή του σήμανε την καταστροφή και το θάνατο του βασιλιά Χάρολντ της Αγγλίας στην μάχη του Χάστινγκς κατά των επιδρομέων Νορμανδών. Το 1222, ο ισχυρός Μογγόλος κατακτητής Τζένγκις Χαν, το θεώρησε σαν σημάδι ότι θα κατακτούσε τον κόσμο. Δεν ήταν πάντοτε πολύ λαμπερός, ήταν όμως πάντοτε ακριβέστατος στο ραντεβού του. Από τότε ο πιο φημισμένος από τους κομήτες έμεινε γνωστός στην ιστορία με το όνομα του ανθρώπου που πρόβλεψε την επιστροφή του.

Με τον ερχομό του 20ου αιώνα, νέα πιο εξελιγμένα και πιο μεγάλα τηλεσκόπια και φωτογραφικές τεχνικές περίμεναν με ανυπομονησία την επιστροφή του κομήτη. Ο κόσμος ολόκληρος παρακολουθούσε στον ουρανό την εμφάνιση του υπέροχου θεάματος του Κομήτη του Χάλεϋ, που ξάφνιασε για τη λαμπρότητά του και τους αστρονόμους και τους απλούς παρατηρητές. Η κεφαλή του κομήτη ξεφάντωσε με την ασπρόλαμπρη φωτεινότητά του γύρω από τον αόρατο πυρήνα του. Τον Γενάρη του 1910 οι αστρονόμοι του αστεροσκοπείου Γιερκς ανακάλυψαν την ύπαρξη ενός δηλητηριώδους αερίου στην ουρά του κομήτη. Από τις ανακοινώσεις του Τύπου ο κόσμος έμαθε ότι η Γη μας θα περνούσε μέσα από την ουρά του κομήτη καθώς θα απομακρυνόταν από τον Ήλιο. Παρ’ όλο που δεν υπήρχε κίνδυνος σύγκρουσης με τον πυρήνα του κομήτη, ο οποίος θα βρισκόταν 22 εκατομμύρια χιλιόμετρα μακριά, ο κόσμος πανικοβλήθηκε, λόγω της ύπαρξης των δηλητηριωδών αερίων στην ουρά του.

Μερικοί κλειδαμπαρώθηκαν στα σπίτια τους κλείνοντας ερμητικά πόρτες και παράθυρα. Ενώ σ’ άλλα μέρη του κόσμου διάφοροι απατεώνες και τυχοδιώκτες πουλούσαν προφυλακτικά χάπια για τα αέρια του κομήτη! Φυσικά η διαβόητη μέρα της 18ης Μαΐου ήλθε και πέρασε χωρίς κανείς να πάθει τίποτα. Η Γη πέρασε μέσα από την ουρά του κομήτη, της οποίας τα υλικά είναι στην πραγματικότητα τόσο αραιά διασκορπισμένα ώστε να είναι πιο άδεια και από το καλύτερο κενό που μπορούμε να επιτύχουμε στα εργαστήρια της Γης. Έτσι παρόλο που πολλοί έμειναν κλεισμένοι στα σπίτια τους, χάνοντας το πανέμορφο θέαμα, εκατομμύρια άλλοι σ’ όλο το κόσμο παρακολούθησαν με θαυμασμό τον διάβα του κομήτη, καθώς η υπέροχη φωτεινή του ουρά απλωνόταν καλύπτοντας το 1/2 του ουρανού. Και καθώς οι βδομάδες πέρασαν, ο κομήτης του Χάλεϋ αποχαιρετούσε για μιαν ακόμη φορά τη Γη.
Ο Αμερικανός συγγραφέας Σαμουήλ Κλέμενς, πιο γνωστός με το ψευδώνυμο Μαρκ Τουαίην, γεννήθηκε το 1835, μερικές μόνο μέρες μετά την επίσκεψη του κομήτη του Χάλευ. 76 χρόνια αργότερα, την άνοιξη του 1910 ο Μαρκ Τουαίην περίμενε κι αυτός με ιδιαίτερο ενδιαφέρον την επιστροφή του κομήτη. Πριν από λίγα χρόνια είχε γράψει τα εξής προφητικά λόγια: «Ήλθα σ’ αυτόν τον κόσμο το 1835 μαζί με τον κομήτη του Χάλευ. Η επιστροφή του αναμένεται και πάλι πολύ σύντομα, και περιμένω ότι οπωσδήποτε θα φύγω μαζί του. Θα είναι η μεγαλύτερη απογοήτευση της ζωής μου, αν δεν φύγω μαζί με τον κομήτη του Χάλευ». Και πραγματικά στις 21 Απριλίου 1910 καθώς ο κομήτης είχε φτάσει στο πλησιέστερο σημείο του προς τον Ήλιο, ο Μαρκ Τουαίην έφευγε μαζί του για πάντα, ενώ ο κομήτης μας έδινε ένα νέο ραντεβού για το 1986.

Επί 38 χρόνια ο κομήτης απομακρυνόταν σταθερά από τον Ήλιο. Από το 1948 όμως και μετά, προτού καν φτάσει στην τροχιά του Πλούτωνα, ο κομήτης του Χάλεϋ άρχισε το ταξίδι της επιστροφής. Το 1982, ο κομήτης πλησίαζε την τροχιά του Κρόνου όταν τα μεγάλα τηλεσκόπια της Γης κατόρθωσαν να τον φωτογραφήσουν. Ήταν σαν να έβλεπαν το φως ενός κεριού σε απόσταση 43.000 χιλιομέτρων. Ανάμεσα στο Δία και τον Άρη, η θερμότητα του Ήλιου άρχισε να εξαερώνει την παγωμένη επιφάνειά του. Ένα σύννεφο αερίων άρχιζε να δημιουργείται γύρω από την πυρήνα του σχηματίζοντας έτσι για μιαν ακόμη φορά την κεφαλή του. Και το ταξίδι προς τον Ήλιο συνεχίστηκε. Στις αρχές του 1985 ο κομήτης του Χάλεϋ είχε ήδη σχηματιστεί. Αυτή όμως τη φορά δεν πλησίασε τη Γη τόσο κοντά όσο σε προηγούμενες επισκέψεις του. Η πλησιέστερη απόστασή του υπερέβαινε τα 90 εκατομμύρια χιλιόμετρα ήταν δηλαδή 240 περίπου φορές πιο μακριά απ’ ότι η Σελήνη.

Στις 9 Φεβρουαρίου 1986 ο κομήτης του Χάλεϋ έφτασε στο περιήλιό του, στο πλησιέστερο δηλαδή σημείο από τον Ήλιο, σε απόσταση 87 εκατομμυρίων χιλιομέτρων. Σ’ αυτό το σημείο ταξίδευε με 55 χιλιόμετρα το δευτερόλεπτο, ή με 200.000 χιλιόμετρα την ώρα. Σ΄ αυτό το σημείο τα διάφορα αέριά του αποχωρίζονταν από τον παγωμένο πυρήνα του με ρυθμό ενός δισεκατομμυρίου τόνων την ημέρα. Παρ’ όλα αυτά ο Κομήτης του Χάλεϋ έχει αρκετά υλικά για χίλιες ακόμη επισκέψεις στον Ήλιο.

Αυτή τη φορά, οι επιστήμονες σ’ όλο τον κόσμο ήταν πανέτοιμοι. Με την βοήθεια ερευνητικών συσκευών και οργάνων, τα διάφορα αστεροσκοπεία τον ανέλυσαν απ’ όλες τις πλευρές και όχι μόνον από τη Γη! Ένας πραγματικός στόλος διαστημοπλοίων προσπάθησε να του αποσπάσει από κοντά τα μυστικά που κρύβει και που είναι αδύνατον να μάθουμε με τις γήινες μόνο μελέτες μας. Έτσι καθώς ο κομήτης αναχωρούσε και πάλι από την περιοχή μας πέντε συνολικά διαστημοσυσκευές ξεκίνησαν για να τον μελετήσουν από κοντά: δύο Σοβιετικές, δύο Γιαπωνέζικες και μία Ευρωπαϊκή που θα εισχωρούσε μάλιστα στο εσωτερικό της κεφαλής του. Από μακριά οι Σοβιετικοί μέτρησαν την θερμοκρασία του πυρήνα του Χάλεϋ που αποδείχτηκε ότι έφτανε τους 40 βαθμούς Κελσίου. Οι Γιαπωνέζοι ανακάλυψαν ένα πέπλο υδρογόνου που εκτείνονταν σε απόσταση 20 εκατομμυρίων χιλιομέτρων.

Η Ευρωπαϊκή όμως διαστημοσυσκευή, με την ονομασία Τζιόττο, είχε στόχο μια στενή επαφή στο εσωτερικό της κεφαλής του κομήτη όπου μας απεκάλυψε έναν σκοτεινό πυρήνα με μέγεθος 16Χ8Χ8 χιλιόμετρα. Η πλησιέστερη φωτογράφηση του κομήτη έγινε από απόσταση 600 χιλιομέτρων από την επιφάνεια του πυρήνα του αποκαλύπτοντας πάνω σ’ αυτόν την ύπαρξη ενός κρατήρα με διάμετρο 1.400 μέτρων και ενός λόφου με ύψος 500 περίπου μέτρων. Άλλες εικόνες που έφτασαν από εκεί μας έδειξαν ότι ο φλοιός του κομήτη αποτελείται από παγωμένη σκόνη και από πολύπλοκα μόρια τα οποία παραμένουν εκεί καθώς το νερό εξατμίζεται. Το νερό καθώς εξατμίζεται ανοίγει εξόδους πάνω στον φλοιό έτσι ώστε το 10% μόνο του κομήτη είναι ενεργό και αυτό μόνο όταν βρίσκεται κοντά στον Ήλιο.

Άλλες παρατηρήσεις που έγιναν από το ιπτάμενο αστεροσκοπείο της ΝΑSA (ΚΑΟ) έδειξαν την ύπαρξη ουδέτερων ατμών νερού πάνω στον κομήτη καθώς και μιας ξεχωριστής ουράς ιόντων. Ο πυρήνας του κομήτη ταλαντεύεται, κινείται αδέξια, στριφογυρίζει και δονείται ακανόνιστα κάνοντας πολύ δύσκολο τον υπολογισμό της περιόδου περιστροφής του. Χρησιμοποιώντας διαφορετικές πληροφορίες η περίοδος του υπολογίστηκε από 2,2 έως 7,4 ημέρες, και είναι πιθανό ότι ο συνδυασμός αυτός να είναι απαραίτητος για την πλήρη περιγραφή της κίνησής του. Λόγω των παραπάνω ιδιοτήτων του ο κομήτης δεν πρέπει να είναι αντιπροσωπευτικός των κομητών γενικά.
Με τον ερχομό του καλοκαιριού του 1986, όμως όλα είχαν τελειώσει. Για μας ο κομήτης του Χάλεϋ θάναι πια μια απλή ανάμνηση: μια σύντομη συνάντηση με τον μοναχικό αυτόν περιπλανώμενο ταξιδιώτη. Γιατί ο κομήτης του Χάλεϋ είχε ξεκινήσει και πάλι για το προαιώνιο ταξίδι του στην άδεια σιωπή του διαστήματος, μέχρις ότου μας επισκεφτεί και πάλι τον Ιούλιο του 2061.

Ανάμεσα στις δεισιδαίμονες δοξασίες φόβου και καταστροφών που υποδέχονταν την εμφάνιση των κομητών, υπήρχαν και άλλες που υποστήριζαν ότι οι κομήτες δεν ήταν και τόσο επίφοβοι, ή προάγγελοι δυσάρεστων γεγονότων. Στον γνωστό πίνακα «Η προσκύνηση των Μάγων» που ζωγράφισε ο Τζιόττο στις αρχές του 14ου αιώνα στην Πάντοβα, ο κομήτης του Χάλευ, που είχε εμφανιστεί το φθινόπωρο του 1301 αποθανατίστηκε με τη μορφή του Άστρου της Βηθλεέμ. Η εικόνα του κομήτη του Χάλευ είναι αποτυπωμένη επίσης και σε ένα από τα πιο φημισμένα υφαντά του κόσμου, που αποθανατίζει την μάχη του Χάστινγκς το 1066 μ.Χ.

Την εποχή εκείνη οι δυο στρατιές προετοιμάζονταν για τη μεγάλη μάχη ανάμεσα στο βασιλιά της Αγγλίας Χάρολντ και τον Γουλιέλμο Δούκα της Νορμανδίας. Στις 14 Οκτωβρίου του 1066 οι στρατιές του Γουλιέλμου διέσχισαν την Μάγχη, κατατρόπωσαν και σκότωσαν τον βασιλιά Χάρολντ στην περίφημη μάχη του Χάστινγκς, και από τότε ο Δούκας της Νορμανδίας έμεινε γνωστός στην ιστορία σαν Γουλιέλμος ο Κατακτητής, ενώ η ροή της παγκόσμιας ιστορίας άλλαξε ριζικά από την Νορμανδική αυτή κατάκτηση. Για να τιμήσουν την περίφημη αυτή νίκη, οι τεχνίτες του Μπαγιέ στη Νορμανδία, δημιούργησαν ένα περίπλοκο υφαντό με εικόνες και μήκος 70 μέτρων που σήμερα θεωρείται ένας από τους πιο ανεκτίμητους θησαυρούς τέχνης στον κόσμο.

Διονύσης Σιμόπουλοςhttps://www.facebook.com/Dionysios-Simopoulos-544119439081811/?nr

Ετικέτα: , ,