Διαλέξεις του νομπελίστα Kip Thorne στην Ελλάδα

Posted on 21/04/2019

5


… στις 23 Μαΐου στην Αθήνα (Ίδρυμα Ευγενίδου) και στις 24 Μαΐου 2019 στη Θεσσαλονίκη (ΑΠΘ). Σύντομα θα ανακοινωθούν περισσότερες λεπτομέρειες (… αν και οι φήμες λένε ότι έρχεται απλά για να πάρει πίσω την καρέκλα του! )

(νεώτερη ενημέρωση)
Ο βραβευμένος με Νόμπελ Φυσικής το 2017 Kip Thorne έρχεται την Πέμπτη 23 Μαΐου 2019 και ώρα 19:00 στο Ίδρυμα Ευγενίδου για μία μοναδική συνομιλία με το αθηναϊκό κοινό.

Η διάλεξη του κορυφαίου επιστήμονα έχει ως τίτλο: «Εξερευνώντας το Σύμπαν με τα Βαρυτικά Κύματα: Από την Μεγάλη Έκρηξη στις Μαύρες Τρύπες» και πραγματοποιείται μερικές μόνο εβδομάδες μετά την ανακοίνωση από μεγάλη ομάδα επιστημόνων της πρώτης επιτυχούς φωτογράφισης μαύρης τρύπας.

Ο καθηγητής Kip Thorne έρχεται στην Αθήνα για μία μόνο ημέρα, προσκεκλημένος της Διεθνούς Αστρονομικής Ένωσης, της Ελληνικής Εταιρίας ΣχετικότηταςΒαρύτητας και Κοσμολογίας, του Ιδρύματος Ευγενίδου και των Εκδόσεων Ροπή, ενώ την επόμενη ημέρα αναμένεται να δώσει διάλεξη στην Θεσσαλονίκη (όπου και θα ανακηρυχθεί επίτιμος διδάκτορας του Α.Π.Θ). Η επίσκεψή του πραγματοποιείται με την ευκαιρία της έκδοσης στα Ελληνικά του βιβλίου του «Η Επιστήμη του Interstellar».

Τον Kip Thorne θα προλογίσει ο πρώην Διδακτορικός μαθητής του και Αναπληρωτής Καθηγητής του Ε.Κ.Π.Α. Θεοχάρης Αποστολάτος, ενώ την συζήτηση θα συντονίσει ο Ηλίας Μαγκλίνης, Δημοσιογράφος – Συγγραφέας.

Σημειώνεται ότι η είσοδος είναι ελεύθερη, απαραίτητα όμως είναι τα δελτία εισόδου, η διανομή των οποίων θα πραγματοποιείται στη Γραμματεία του Ιδρύματος Ευγενίδου από τις 18:00 της ίδιας ημέρας και μέχρι την εξάντληση των διαθέσιμων θέσεων. Συνολικά θα διατεθούν 340 δελτία εισόδου και κάθε ενδιαφερόμενος θα μπορεί να πάρει έως 2 δελτία.

Η ομιλία θα πραγματοποιηθεί στα Αγγλικά με διερμηνεία από/προς τα Ελληνικά. Έχει επίσης προβλεφθεί διερμηνεία στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα ή/και χειλεανάγνωση. Υπενθυμίζουμε επίσης ότι οι χώροι του Ιδρύματος Ευγενίδου είναι προσβάσιμοι και φιλικοί σε ανθρώπους με κινητική αναπηρία, ενώ οι σκύλοι-οδηγοί τυφλών είναι ευπρόσδεκτοι.

Ο Kip Thorne είναι ένας σπουδαίος Αμερικανός θεωρητικός Φυσικός, γνωστός για την συμβολή του στην βαρυτική φυσική και την αστροφυσική. Παλιός φίλος και συνάδελφος του Stephen Hawking και του Carl Sagan, δίδαξε ως καθηγητής στην έδρα Feynman για την Θεωρητική Φυσική του Τεχνολογικού Ινστιτούτου της Καλιφόρνιας (Caltech) μέχρι το 2009 και είναι από τους κορυφαίους ειδικούς παγκοσμίως στις συνέπειες που έχει στην αστροφυσική η Γενική Θεωρία της Σχετικότητας του Αϊνστάιν.

Το 2017 του απονεμήθηκε το βραβείο Νόμπελ Φυσικής για την πρωτοποριακή εργασία του στα Βαρυτικά Κύματα και τη συμβολή του στην προώθηση της κατασκευής πειραματικής διάταξης, ικανής να καταγράψει τις ανεπαίσθητες αλλοιώσεις του χωροχρόνου που προκαλούν τα Βαρυτικά Κύματα, από κοινού με τους R. Weiss και Β. Barish.

Στο βιβλίο του «Η Επιστήμη του Interstellar» ο Kip Thorne μοιράζεται τις εμπειρίες του ως Επιστημονικός Σύμβουλος της ομώνυμης ταινίας και δείχνει ότι πολλά από τα «απίστευτα» που συμβαίνουν επί της οθόνης είναι θεμελιωμένα σε αληθινή επιστήμη.

Την Παρασκευή 24 Μαΐου 2019 και ώρα 19:00 Kip Thorne θα δώσει ομιλία στην Θεσσαλονίκη, στην Aίθουσα Tελετών του ΑΠΘ
Το ΑΠΘ, η Ελληνική Εταιρεία Σχετικότητας, Βαρύτητας και Κοσμολογίας και οι εκδόσεις Ροπή, υπό την αιγίδα της ΓΓΕΤ, διοργανώνουν ομιλία για το ευρύ κοινό του Ομότιμου Καθηγητή στην έδρα Feynman της Θεωρητικής Φυσικής του California Institute of Technology και βραβευμένου με το Νόμπελ Φυσικής 2017 για την ανίχνευση βαρυτικών κυμάτων, Kip Thorne, με θέμα Εξερευνώντας το Σύμπαν με τα Βαρυτικά Κύματα: Από τη Μεγάλη Έκρηξη στις μαύρες Τρύπες που θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή 24 Μαΐου 2019 και ώρα 19:00 στην Aίθουσα Tελετών του ΑΠΘ (η ομιλία θα γίνει στην αγγλική γλώσσα).
Η είσοδος είναι ελεύθερη. Λόγω της περιορισμένης χωρητικότητας της αίθουσας, παρακαλείσθε για έγκαιρη προσέλευση.

Στην ομιλία του, ο Kip Thorne θα μας ταξιδέψει στον κόσμο των μελανών οπών καθώς και στα όρια του σύμπαντος στο χώρο και τον χρόνο, με όχημα τα βαρυτικά κύματα και όχι μόνο. O Kip Thorne θα βρεθεί στη χώρα μας με αφορμή την ελληνική έκδοση του βιβλίου του για το ευρύ κοινό Η Επιστήμη του Interstellar (εκδόσεις ΡΟΠΗ).

Η ομιλία εντάσσεται και στα πλαίσια του εορτασμού των 100 χρόνων από την ίδρυση της Διεθνούς Αστρονομικής Ένωσης.

Γεννηθείς το 1940 στη Γιούτα των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής, έλαβε πτυχίο Φυσικής από το Caltech το 1962 και διδακτορικό δίπλωμα από το Πρίνστον το 1965. Διατέλεσε καθηγητής στο Caltech από το 1967 ως το 2009 οπότε και αναγορεύτηκε σε Ομότιμο Καθηγητή στην έδρα Feynman της Θεωρητικής Φυσικής, ενώ στη διάρκεια της καριέρας του έχει τιμηθεί με δεκάδες βραβεία, τιμητικούς τίτλους και θέσεις σε επιστημονικές ακαδημίες.

Η συνεισφορά του Kip Thorne είναι ανεκτίμητη. Από την δεκαετία του ’60 έχει θεμελιώδη συνεισφορά στην ανάπτυξη των Αστροφυσικών εφαρμογών της Θεωρίας της Γενικής Σχετικότητας και ειδικότερα στην μελέτη των σχετικιστικών αστέρων και των Μελανών Οπών, καθώς και την παραγωγή και τις ιδιότητες των βαρυτικών κυμάτων συμβάλλοντας έτσι στην γέννηση και τη θεμελίωση του κλάδου της αστρονομίας βαρυτικών κυμάτων. Ήταν από τους ιδρυτές του πειράματος ανίχνευσης βαρυτικών κυμάτων LIGO το 1984, μαζί με τους R. Weiss και R.W.P. Drever, και με την ερευνητική δουλειά του ιδίου και των φοιτητών του βοήθησε στην επιτυχή του εξέλιξη. Παράλληλα με το ερευνητικό του έργο έχει εμπνεύσει και διαμορφώσει γενιές αστροφυσικών είτε ο ίδιος ως δάσκαλος και επιβλέπων διδακτορικών διατριβών (52 στο σύνολο), είτε με τους ακαδημαϊκούς απογόνους του, που αριθμούν τους 224 μέχρι σήμερα, είτε με συγγράμματά όπως η βίβλος της σχετικότητας Gravitation που συνέγραψε το 1973 μαζί με τους Misner και Wheeler, είτε τέλος με το σημαντικό εκλαϊκευτικό του έργο που περιλαμβάνει από βιβλία όπως το Μαύρες Τρύπες και Στρεβλώσεις του Χρόνου και το πιο πρόσφατο Η Επιστήμη του Interstellar, μέχρι και την συμμετοχή του στην παραγωγή και επιστημονική επιμέλεια της ομώνυμης ταινίας.
Μόνο για τη συνεισφορά του στην ανίχνευση των βαρυτικών κυμάτων με το πείραμα LIGO έλαβε τα εξής βραβεία: Special Breakthrough Prize in Fundamental Physics (2016), Kavli Prize in Astrophysics (2016), Gruber Cosmology Prize (2016), Shaw Prize in Astronomy (2016), Smithsonian American Ingenuity Award in the Physical Sciences (2016), Harvey Prize for Breakthroughs in Science and Technology (2016), Fudan-Zongzhi Science Award (2017), Princess of Asturias Award for Technical & Scientific Research (2017), Giuseppe and Vanna Cocconi Prize for an Outstanding Contribution to Particle Astrophysics and Cosmology (2017) και μοιράστηκε με τους R. Weiss και B. Barish το βραβείο Nobel Φυσικής (2017).Σε αναγνώριση του συνολικού του έργου και της συνεισφοράς του στην επιστήμη της Φυσικής και την εξέλιξη της ανθρώπινης γνώσης, το Τμήμα Φυσικής του ΑΠΘ θα του απονείμει τον τίτλο του Επίτιμου Διδάκτορα σε ειδική τελετή νωρίτερα το μεσημέρι της ίδιας ημέρας, στην αίθουσα τελετών της παλαιάς Φιλοσοφικής Σχολής (θα ακολουθήσουν ειδικότερες ανακοινώσεις).

Το αναλυτικό βιογραφικό του Kip Thorne είναι διαθέσιμο στην ιστοσελίδα https://www.its.caltech.edu/~kip/index.html/

πηγές: https://www.eef.edu.gr/el/nea/o-kip-thorne-erhetai-stin-athina-tin-pempti-23-ma%CE%90ou-2019/https://www.astro.auth.gr/n/?p=%CE%9F%CE%BC%CE%B9%CE%BB%CE%AF%CE%B1_kip_thorne

Ο «χρυσός αιώνας» της αστροφυσικής

συνέντευξη του Κιπ Θορν στόν Ηλία Μαγκλίνη

Ο Θεός ευλογεί το Skype. Ή, μάλλον, ο θεός της επιστήμης. Καθώς ο Αμερικανός φυσικός Κιπ Θορν απαντά στην κλήση μου, τον βλέπω να εμφανίζεται μπροστά μου. Στην Ελλάδα είναι πέντε και μισή το απόγευμα, στην Πασαντίνα της Καλιφόρνιας είναι επτά και μισή το πρωί. Αυτό που βλέπω είναι μια οικεία φυσιογνωμία.

Από την εποχή που κυκλοφόρησε στα ελληνικά το δίτομο έργο του «Μαύρες Τρύπες και Στρεβλώσεις του Χρόνου», από τις εκδόσεις Κάτοπτρο (εκπληκτική αφήγηση και ανάλυση που υπερβαίνει τις δυσκολίες της φυσικής και την καθιστά απολαυστική), τη συμμετοχή του στην ταινία «Interstellar» (2014) του Κρίστοφερ Νόλαν και την έκδοση του βιβλίου του «Η Επιστήμη του Interstellar» (που στην Ελλάδα κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ροπή) έως, πάνω απ’ όλα, τη βράβευσή του με το Νομπέλ Φυσικής το 2017, η χαρακτηριστική φιγούρα του Θορν (γυμνό κρανίο, τραγίσιο, δίχρωμο γένι, ζεστό χαμόγελο αλλά και αποστασιοποιημένο βλέμμα) είναι ιδιαίτερα οικεία, τουλάχιστον σε όσους, όπως ο γράφων, έχουν μια πετριά με την αστροφυσική και την κοσμολογία.
Καθώς μιλάμε, προσπαθώ να παρατηρήσω το γραφείο του νομπελίστα φυσικού, πίσω του: μοιάζει οκταγωνικό (ή κάτι βλέπω λάθος), δείχνει ξύλινο, με μεγάλα παράθυρα σε κάθε γωνία που βλέπουν σε καταπράσινες συστάδες.

Χαρτιά και βιβλία σκόρπια, απ’ όσο μπορώ να δω, και σε ένα σημείο του τοίχου ένα σχέδιο: μοιάζει με την αναπαράσταση είτε μιας μαύρης τρύπας είτε μιας σκουληκότρυπας. Ή η φαντασία μου καλπάζει.

Skype… σκουληκότρυπα

Υπό μία έννοια, το Skype είναι ένα είδος σκουληκότρυπας: θυμάμαι ότι στο βιβλίο του «Μαύρες Τρύπες και Στρεβλώσεις του Χρόνου» έγραφε πως αν μπορούσαμε να δούμε μια σκουληκότρυπα, θα βλέπαμε μια σφαίρα που στη μία της πλευρά θα φαινόταν ο χώρος στον οποίο καταλήγει η τρύπα δίχως να μεσολαβεί κανένα μεσοδιάστημα στο μεταξύ. Αν δηλαδή, το Skype ήταν μια τέτοια στρέβλωση στον χώρο, θα μπορούσα να περάσω μονομιάς στην Πασαντίνα ή εκείνος στην Αθήνα. Αλλά η τεχνολογία έχει τα όριά της ακόμα. Οπότε απλώς μιλάμε, όχι χωρίς κάποια δυσκολία («παγώματα» στην εικόνα και στον ήχο κάθε τόσο), με τον Θορν να μιλά αργά, με τη βραχνή φωνή του. Στα εβδομήντα εννιά του πλέον, δείχνει ακμαίος και δυναμικός και ίσως κάπου κάπου να μπορείς να διακρίνεις τα κατάλοιπα του «παιδιού των λουλουδιών» που υπήρξε εν μέρει κάποτε. Παλαιοί φοιτητές του στο περιώνυμο CalTech (σήμερα κατέχει εκεί την έδρα Θεωρητικής Φυσικής Ρίτσαρντ Φέινμαν), έχουν να λένε πως ερχόταν στο μάθημα με ποδήλατο, φορώντας σανδάλια.

Ποια ήταν, όμως, η αφορμή για να μιλήσω μαζί του (δεύτερη φορά, μετά μια τηλεφωνική μας επικοινωνία το 2015); Διότι ο νομπελίστας φυσικός έρχεται στην Αθήνα, προσκεκλημένος της Διεθνούς Αστρονομικής Ενωσης, της Ελληνικής Εταιρείας Σχετικότητας, Βαρύτητας και Κοσμολογίας, του Ιδρύματος Ευγενίδου και των Εκδόσεων

Ροπή. Αυτή την Πέμπτη, 23 Μαΐου θα μιλήσει στο Ευγενίδειο, ενώ την επόμενη ημέρα αναμένεται να αναγορευθεί σε επίτιμο διδάκτορα του Τμήματος Φυσικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Η επίσκεψή του πραγματοποιείται με την ευκαιρία και της δεύτερης έκδοσης του βιβλίου του «Η Επιστήμη του Interstellar» από τις εκδόσεις Ροπή.

Θυμίζω ότι ο Θορν (Kip S. Thorne, γενν. το 1940) υπήρξε μαθητής του μεγάλου φυσικού Τζον Αρτσιμπαλντ Ουίλερ, ο οποίος επινόησε (χάρη σε έναν φοιτητή του) τον «όρο μαύρη τρύπα». Το ερευνητικό έργο του Θορν εστιάζεται στη βαρυτική φυσική και στην αστροφυσική, με έμφαση στις μαύρες τρύπες και στα πολυσυζητημένα βαρυτικά κύματα –αυτά που εντοπίστηκαν στις 14 Σεπτεμβρίου του 2015. Τη θεωρητική ύπαρξή τους είχε προβλέψει ο Αϊνστάιν με τη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας το 1915, όμως χρειάστηκε να περάσει ένας ολόκληρος αιώνας για να επιβεβαιωθεί πειραματικά η ύπαρξή τους. Στις 11 Φεβρουαρίου 2016, οι ομάδες συνεργασιών LIGO και Virgo ανακοίνωσαν και επίσημα ότι έκαναν την πρώτη παρατήρηση των βαρυτικών κυμάτων, που προέρχονταν από ένα ζευγάρι μαύρων τρυπών οι οποίες συγχωνεύονταν. Ο Θορν ήταν βασικό στέλεχος της ομάδας LIGO και πήρε το Νομπέλ Φυσικής μαζί με τους συνεργάτες του Ράινερ Βάις και Μπάρι Μπάρις.

Δεν άντεξα να μην του θέσω, ως σημείο εκκίνησης, την ακόλουθη ερώτηση: ότι η συνομιλία μας αυτή πραγματοποιούνταν ένα περίπου μήνα μετά την πρώτη στην Ιστορία πραγματική εικόνα μαύρης τρύπας που έδωσε στη δημοσιότητα η επιστημονική ομάδα Event Horizon Telescope. «Πολύ την ευχαριστήθηκα», αποκρίνεται ο Θορν, «και την περίμενα χρόνια τώρα. Επιβεβαίωσε σε μεγάλο βαθμό όλα όσα είχαμε θεωρητικά προβλέψει δεκαετίες τώρα, το πιο εκπληκτικό, όμως, είναι ότι αυτή είναι η αρχή μιας σειράς τέτοιων παρατηρήσεων. Ηδη, είδαμε πώς μια μαύρη τρύπα αλληλοεπιδρά με το περιβάλλον γύρω της. Ας πούμε, διαπιστώσαμε ότι τα αέρια που την περιβάλλουν, εκτινάσσονται από αυτήν λόγω της περιστροφικής της δύναμης. Αυτό είναι μια λεπτομέρεια που δεν συζητήθηκε αρκετά από τα μίντια, ίσως διότι ήταν κάπως κρυμμένη μέσα στην τεχνική αναφορά της εκπληκτικής ομάδας επιστημόνων που παρουσίασαν την εικόνα. Αυτό που περιμένω τώρα είναι την εικόνα της μαύρης τρύπας στο κέντρο του γαλαξία μας. Το βέβαιο είναι ότι έχουμε εδώ και καιρό μπει στον “χρυσό αιώνα” της αστροφυσικής. Ξεκίνησε δεκαετίες πριν, με τον εντοπισμό (σ.σ. το 1965) της Μικροκυματικής Ακτινοβολίας Υποβάθρου (σ.σ. ίχνος, ή υπόλειμμα της ακτινοβολίας που εξέπεμπε το νεογέννητο σύμπαν μετά τη Μεγάλη Εκρηξη)».

Δεν μπορούσα να μην του ζητήσω να συγκρίνει την εικόνα της μαύρης τρύπας του Γαλαξία Μ87 με τον «Γαργαντούα» του «Interstellar», που υποτίθεται ότι ήταν ό,τι πιο κοντινό και ρεαλιστικό ως προς την απεικόνιση μιας μαύρης τρύπας χάρη στις εξισώσεις του Θορν. Του είπα ότι μοιάζουν αρκετά. «Ναι», απαντά, «αλλά ο “Γαργαντούας” παρουσιάζει μια δέσμη ακτινοβολίας να διασχίζει τον ορίζοντα γεγονότων. Η όψη του θυμίζει κάπως τον πλανήτη Κρόνο, με τους δακτύλιους. Στον Μ87 δεν έχουμε κάτι τέτοιο, διότι εκεί είναι πιο πυκνά τα αέρια που περιβάλλουν τη μαύρη τρύπα».

Νέα ταινία στα σκαριά

Ο Θορν είναι επιστήμονας αλλά έχει και καλλιτεχνικές ανησυχίες. Το «Interstellar» θεμελιώθηκε πάνω σε μια ιδέα που είχε ο ίδιος με τη συνεργάτιδά του Λίντα Ομπστ. Οπως μου είχε πει τηλεφωνικά το 2015, μαζί της, αλλά και με τον Στίβεν Χόκινγκ, είχαν επεξεργαστεί μια νέα ιδέα για ταινία, η οποία βρίσκεται τώρα στη φάση της ανάπτυξής της. Το σενάριο έχει γραφεί, μου είπε τώρα μέσω Skype, μένει να βρεθεί και σκηνοθέτης. Τον πιέζω να μου πει διάφορα· δεν μπορεί. «Το μόνο που μου επιτρέπεται να πω σε αυτή τη φάση είναι πως ο σεναριογράφος είναι εξαιρετικός και ότι θα είναι ταινία επιστημονικής φαντασίας αλλά με άφθονη “σκληρή” επιστήμη μέσα.

Φυσικά, όπως γίνεται συχνά, μπορεί και να μη φτάσει ποτέ στη φάση των γυρισμάτων», καταλήγει γελώντας.

Τον ρωτάω αν ποτέ στοχάζεται πάνω σε όσα ερευνά, αν προσεγγίζει το σύμπαν με έναν, ας πούμε, πιο φιλοσοφικό τρόπο. «Δεν βλέπω τον εαυτό μου ως φιλόσοφο», λέει ύστερα από κάποια περίσκεψη. «Αλλά με γεμίζει ικανοποίηση το γεγονός ότι το σύμπαν αποδεικνύεται ότι είναι λίγο πολύ αυτό που προβλέψαμε. Το πιο σημαντικό είναι ότι τα τελευταία πενήντα χρόνια επικεντρώθηκα με όλες μου τις δυνάμεις σε ένα πεδίο που τώρα πια ανοίγει διάπλατα όλο και πιο πολύ. Αναλογιστείτε ότι έως τη δεκαετία του ’60, όταν ξεκινούσα, η επιστημονική κοινότητα αρνιόταν να δεχθεί την ύπαρξη των μαύρων τρυπών. Ακόμα και ο δάσκαλός μου, ο Ουίλερ, ήταν αρνητικός ώς ένα σημείο. Αυτό είναι το πιο φιλοσοφικό που μπορώ να σας πω τώρα: ότι ο άνθρωπος έχει φτάσει σε μια βαθύτερη κατανόηση του σύμπαντος συγκριτικά με το παρελθόν. Το ότι μπορούμε σιγά σιγά να κατανοήσουμε τι έγινε τις πρώτες στιγμές του σύμπαντος. Πιστεύω ότι θα ανακαλύψουμε πολλά σε αυτόν τον τομέα μέσα στα επόμενα δέκα με δώδεκα χρόνια».

http://www.kathimerini.gr/1024433/gallery/proswpa/proskhnio/kip-8orn-sthn-k-o-xrysos-aiwnas-ths-astrofysikhs?fbclid=IwAR3AR_7HZtRRBeSlbe755MVrk4SoFk67fP_MID6t2Z-su9zPrq2mWUPUXso

Ετικέτα: