Συνέντευξη του Κονσταντίν Νοβοσέλοφ, «πατέρα» του γραφένιου

Posted on 01/10/2017

0


Το γραφένιο παραμένει ο αδιαφιλονίκητος «βασιλιάς» των δισδιάστατων υλικών, παρόλο που νέα παρεμφερή υλικά συνεχώς αναπτύσσονται και δοκιμάζονται. Και όσο περνάει ο καιρός, τόσο περισσότερο το γραφένιο θα ενσωματώνεται σε νέα καινοτόμα προϊόντα. Όμως η Ευρώπη, που είναι διεθνώς πρωτοπόρος στην έρευνα για το γραφένιο, πρέπει να κάνει σαφώς περισσότερα για την «μετάφρασή» του σε χρήσιμες πρακτικές εφαρμογές, καθώς εντείνεται ο ανταγωνισμός από τις ΗΠΑ, την Κίνα, την Ιαπωνία και τη Ν.Κορέα.

Αυτό είναι το βασικό μήνυμα -που αφορά και την Ελλάδα- της αποκλειστικής συνέντευξης, την οποία το Αθηναϊκό και Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων πήρε από έναν από τους δύο επιστήμονες που το 2004 ανακάλυψε το γραφένιο, τον καθηγητή Σερ Κονσταντίν Νοβοσέλοφ του Πανεπιστημίου του Μάντσεστερ της Βρετανίας, ο οποίος για το λόγο αυτό τιμήθηκε το 2010 με το Νόμπελ Φυσικής μαζί με τον Αντρέ Γκάιμ.

Ο ρωσο-βρετανός φυσικός – ένας από τους νεαρότερους νομπελίστες στην ιστορία – είπε στο ΑΠΕ-ΑΠΕ ότι, όπως έχει συμβεί με άλλες νέες τεχνολογίες και νέα υλικά στο παρελθόν, η διείσδυση του γραφένιου στη ζωή μας θα είναι σταδιακή και ήδη συμβαίνει με ρυθμό μάλλον ταχύτερο του αναμενομένου. Αλλά κανείς δεν μπορεί να προβλέψει πότε το γραφένιο θα γίνει πανταχού παρόν στην καθημερινότητά μας, όπως κάποτε έγιναν τα πλαστικά.

Ο Νοβοσέλοφ βρέθηκε στην Αθήνα με την ευκαιρία του μεγαλύτερου ευρωπαϊκού συνεδρίου για το γραφένιο «Graphene Week 2017», που πραγματοποιήθηκε μεταξύ 25-29 Σεπτεμβρίου, με τη συμμετοχή περίπου 550 ειδικών από 42 χώρες.

Οι ερευνητές παρουσίασαν τις τελευταίες εξελίξεις για το υλικό-θαύμα, που αποτελείται από άτομα άνθρακα σε ένα εξαγωνικό πλέγμα με πάχος μόνο ενός ατόμου. Ένα υλικό που διαθέτει μοναδικές ιδιότητες, οι οποίες δεν είναι ακόμη όλες γνωστές, καθώς βρίσκονται υπό μελέτη, και το οποίο έχει ακόμη περισσότερες δυνητικές πρακτικές εφαρμογές. Αν και τόσο λεπτό, είναι τρομερά ανθεκτικό και καλός αγωγός της θερμότητας και του ηλεκτρισμού.

Στην Ελλάδα ο Νοβοσέλοφ συνεργάζεται κυρίως με τον Κώστα Γαλιώτη, καθηγητή του Τμήματος Χημικών Μηχανικών του Πανεπιστημίου της Πάτρας, συνεργάτη του Ινστιτούτου Χημικής Μηχανικής του ΙΤΕ και εθνικό εκπρόσωπο της Ελλάδας σε θέματα νανοτεχνολογίας, ο οποίος ήταν και πρόεδρος του συνεδρίου στην Αθήνα.

Ο Κονσταντίν Νοβοσέλοφ γεννήθηκε στη Ρωσία (τότε Σοβιετική Ένωση) το 1974 και έχει διπλή βρετανική και ρωσική υπηκοότητα. Σπούδασε στο Ινστιτούτο Φυσικής και Τεχνολογίας της Μόσχας, πήρε το διδακτορικό του από το Πανεπιστήμιο του Ναϊμέχεν στην Ολλανδία (υπό την καθοδήγηση του Γκάιμ) και από τότε διεξάγει έρευνα στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ.

Έχει τιμηθεί με πολλά επιστημονικά βραβεία, είναι ερευνητικός εταίρος της Βασιλικής Εταιρείας επιστημών της Βρετανίας και το 2012 χρίσθηκε ιππότης, προσθέτοντας πλέον τον τίτλο «Σερ» μπροστά από το όνομά του. Όταν δεν μελετά στο εργαστήριό του νέα υλικά, ασχολείται με την τέχνη και ιδίως με τη ζωγραφική.

Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της συνέντευξης του καθηγητή Σερ Κονσταντίν Νοβοσέλοφ στον Παύλο Δρακόπουλο για το Αθηναϊκό/Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων:

Ερ.: Διατηρείτε επαφές με έλληνες ερευνητές;

Απ.: Ναι, εδώ και κάποια χρόνια, με τον καθηγητή Κώστα Γαλιώτη, όσον αφορά εφαρμογές του γραφένιου και άλλων υλικών. Είχαμε στο παρελθόν κάνει κοινές επιστημονικές δημοσιεύσεις και συνεχίζουμε αυτή τη συνεργασία. Σίγουρα θα υπάρξουν και άλλες κοινές δημοσιεύσεις στο μέλλον.

Ερ.: Έχετε διαμορφώσει κάποια άποψη για την πρόοδο της έρευνας των ελλήνων ερευνητών σχετικά με το γραφένιο;

Απ.: Δεν μου αρέσει να διακρίνω τους Έλληνες από τους Γερμανούς, τους Βρετανούς, τους Αμερικανούς ή όποιους άλλους ερευνητές. Δεν μου αρέσει αυτός ο τρόπος σκέψης. Θεωρώ ότι η έρευνα στην Ελλάδα αναπτύσσεται ακριβώς όπως σε πολλές άλλες χώρες.

Ερ.: Κάποιες χώρες όμως δεν έχουν κάνει μεγαλύτερες προόδους από άλλες;

Απ.: Δεν μου αρέσει να γενικεύω και να συσχετίζω την πρόοδο με τις χώρες. Η πρόοδος κυρίως έχει να κάνει με τους ερευνητές. Σε κάθε χώρα -και στην Ελλάδα- υπάρχουν καλύτεροι, μέτριοι και χειρότεροι ερευνητές. Και η πρόοδος βασίζεται βασικά στους καλύτερους.

Ερ.: Θεωρείτε ικανοποιητική την ταχύτητα των ανακαλύψεων νέων προϊόντων και τεχνολογιών με βάση το γραφένιο ή οι σχετικές καινοτομίες εξελίσσονται με μάλλον αργό ρυθμό;

Απ.: Ασφαλώς όλοι θα θέλαμε τα πράγματα να προχωράνε πολύ πιο γρήγορα. Αλλά αν κανείς ανατρέξει στην ιστορία της ανακάλυψης και εξέλιξης νέων τεχνολογιών, καθώς και των κατά καιρούς νέων υλικών και των αντίστοιχων πρακτικών εφαρμογών τους, θα έλεγα ότι το γραφένιο ακολουθεί τη συνήθη τάση. Ίσως μάλιστα στην περίπτωση του γραφένιου η εξέλιξη να είναι λίγο πιο γρήγορη από το συνηθισμένο.

Ερ.: ‘Αρα λίγο-πολύ είσθε ικανοποιημένος…

Απ.: Ποτέ δεν είσαι ικανοποιημένος. Πάντοτε θα ήθελες το αύριο να είχε συμβεί χθες! Μα δεν δεν έχουμε να κάνουμε μόνο με τους νόμους της Φυσικής, αλλά και με τους νόμους της Οικονομίας, που πρέπει να ακολουθήσουμε.

Ερ.: Υπάρχουν κάποιοι τομείς και πεδία που είναι περισσότερο υποσχόμενα για να υπάρξουν εφαρμογές του γραφένιου;

Απ.: Εξαρτάται από το τι εννοεί κανείς με την έννοια ‘υποσχόμενα’. Από άποψη ταχύτητας εφαρμογής, πρωτοτυπίας, κερδοφορίας, ευρείας εξάπλωσης ή κάτι άλλο; Διαφορετικοί ορισμοί της λέξης «υποσχόμενο» παραπέμπουν σε διαφορετικούς τομείς ως πολλά υποσχόμενους. Θα έλεγα πάντως ότι οι αναμενόμενες εφαρμογές στην ηλεκτρονική και στη φωτονική είναι κάπως πιο συναρπαστικές.

Ερ.: Θα τολμούσατε μια πρόβλεψη πότε ο μέσος άνθρωπος στο μέλλον θα νιώσει την παρουσία του γραφένιου στην καθημερινή ζωή του;

Απ.: Είναι δύσκολο να γίνει τέτοια πρόβλεψη. Ασφαλώς δεν θα συμβεί μέσα σε μια νύκτα. Δεν θα ξυπνήσουμε μια μέρα και θα δούμε παντού γύρω μας το γραφένιο. Θα είναι μια σταδιακή διαδικασία, που έχει ήδη ξεκινήσει. Εγώ έχω στην κατοχή μου αρκετά προϊόντα με γραφένιο. Ήδη εταιρείες παράγουν συσκευές με γραφένιο, όπως «έξυπνα» κινητά τηλέφωνα ή «έξυπνα» ρολόγια, που μπορεί κανείς να αγοράσει. Ήδη, λοιπόν, συμβαίνει και μάλιστα με αυξανόμενο ρυθμό, κάτι που μπορεί να το διαπιστώσει κανείς και με μια αναζήτηση στη Google. Είναι αδύνατο να προβλέψουμε πόσο μακριά θα φθάσει αυτή η εξέλιξη.

ΕΡ: Είναι, λοιπόν, το γραφένιο μια ώριμη τεχνολογία;

Απ.: Όχι, δεν είναι ακόμη. Βρίσκεται ακόμη σε φάση ανάπτυξης. Είναι αδύνατο να προβλέψουμε πότε θα θεωρηθεί ώριμη τεχνολογία. Αλλά είναι δύσκολο γενικότερα να πει κανείς κάτι ανάλογο και για άλλες τεχνολογίες. Πότε π.χ. ωρίμασαν τα πλαστικά; Είναι εύκολο στην περίπτωσή τους να θέσει κανείς μια συγκεκριμένη ημερομηνία; Υπάρχουν τόσες πολλές διαφορετικές εφαρμογές για το γραφένιο και κάθε μία από αυτές ωριμάζει με διαφορετικό ρυθμό, διαφορετικό π.χ. στην ηλεκτρονική από ό,τι στα σύνθετα υλικά.

Ερ: Είναι, πράγματι, το γραφένιο ακόμη ο «βασιλιάς» των δισδιάστατων υλικών ή άλλα 2D υλικά έρχονται πια να διεκδικήσουν αυτό τον τίτλο;

Απ.: Η δική μου δουλειά σήμερα αφιερώνεται μόνο κατά 20% στο γραφένιο και κατά 80% σε άλλα υλικά δισδιάστατα υλικά. Όμως το γραφένιο είναι το πρώτο, το πιο απλό και αυτό που έχει τόσες μοναδικές ιδιότητες. Συνεπώς, για αρκετές εφαρμογές θα αξιοποιηθούν και άλλα υλικά, αλλά από την άποψη του εύρους των εφαρμογών πιθανότατα το γραφένιο θα παραμείνει ο «βασιλιάς».

Ερ.: Πιστεύετε ότι η φιλόδοξη Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία για το Γραφένιο (European Graphene Flagship) βρίσκεται στο σωστό δρόμο;

Απ.: Η πρωτοβουλία αυτή έχει παρουσιάσει εδώ και χρόνια πολλή βασική έρευνα υψηλής ποιότητας πάνω στο γραφένιο και τώρα βρίσκεται σε μια μεταβατική φάση. Προσπαθούμε να μεταφράσουμε όλη αυτή την έρευνα σε πρακτικές εφαρμογές και αυτό είναι πολύ δύσκολο. Είναι κάτι που ξέραμε πόσο δύσκολο θα είναι. Γενικότερα, η Ευρώπη είναι πολύ καλύτερη στη θεμελιώδη έρευνα, αλλά πολύ χειρότερη στην μετάφραση αυτής της έρευνας σε πρακτικά αποτελέσματα. Όλοι οι ανταγωνιστές μας, οι ΗΠΑ, η Ιαπωνία, η Κίνα, η Κορέα, αφιερώνουν μεγάλες προσπάθειες ακριβώς στο να αξιοποιήσουν πρακτικά την έρευνα.

Ερ.: Οπότε ποιά είναι σήμερα η θέση της Ευρώπης στην παγκόσμια ‘σκηνή’ του γραφένιου;

ΑΠ: Θα έλεγα ότι κατέχει την ηγετική θέση στη βασική έρευνα διεθνώς, αλλά όσον αφορά τις πρακτικές εφαρμογές, σε άλλους τομείς προηγείται, σε άλλους υστερεί και σε κάποιους βρίσκεται στο ίδιο επίπεδο με τους ανταγωνιστές της.

Ερ.: Τελικά, δεν ακούγεται και άσχημη η κατάσταση για την Ευρώπη …

Απ.: Θα μπορούσε πάντως να είναι και καλύτερη. Πρέπει να εργασθούμε σκληρότερα για να δημιουργήσουμε μηχανισμούς που θα διευκολύνουν την ‘μετάφραση’ της έρευνας στην πράξη, τους οποίους σήμερα δεν έχουμε.

Ερ.: Πού εστιάζει η τωρινή έρευνά σας:

Απ.: Στα νέα δισδιάστατα υλικά πέρα από το γραφένιο. Μελετούμε τις ξεχωριστές οπτικές, ηλεκτρονικές και άλλες ιδιότητες κάθε 2D υλικού και μετά κάνουμε δοκιμές να τα συνδυάσουμε, βάζοντας το ένα πάνω από το άλλο, για να δούμε κατά πόσο θα μπορούσαμε να έχουμε ένα τελείως νέο υλικό που θα συνδυάζει τις επιμέρους ιδιότητες. Προσπαθούμε να δημιουργήσουμε νέα τεχνητά υλικά με συνδυασμένες ιδιότητες.

Ερ.: Αλήθεια, νιώθετε περισσότερο Ρώσος, Βρετανός ή παγκόσμιος πολίτης;

Απ.: Προσπαθώ να μην το σκέφτομαι. Έχω πολλά άλλα προβλήματα να ασχοληθώ. Πιθανώς αισθάνομαι περισσότερο παγκόσμιος πολίτης, αλλά ζω με την οικογένειά μου στη Βρετανία για πάνω από 15 χρόνια.

Ερ.: Κάπου διάβασα ότι ενδιαφέρεστε ιδιαίτερα για την τέχνη, ιδιαίτερα την κινεζική καλλιγραφία και ζωγραφική. Αποτελεί πηγή επιστημονικής έμπνευσης ή βρίσκετε κοινά στοιχεία στην επιστήμη και στην τέχνη;

Απ.: Μόλις έφθασα στην Αθήνα από τη διάσημη διεθνή έκθεση Viennacontemporary στην πρωτεύουσα της Αυστρίας, όπου έδωσα κάποιες ομιλίες και επίσης μου έκαναν την τιμή να παρουσιάσουν μερικά έργα μου. Αν κανείς το σκεφθεί βαθιά, όντως υπάρχουν ορισμένα κοινά στοιχεία μεταξύ επιστήμης και τέχνης. Αλλά εγώ δεν σκέφτομαι πάντα βαθιά, ζωγραφίζω γιατί απλώς μου αρέσει. Μπορεί η ζωγραφική μου να έχει μερικές ομοιότητες με την επιστήμη μου, αλλά κατά βάση αποτελεί το δικό μου τρόπο να εξερευνώ την άλλη πλευρά του εαυτού μου.

Ερ.: Είναι αλήθεια ότι οΚινέζος πρόεδρος Σι έχει ένα δικό σας πίνακα στη συλλογή του;

ΑΠ: Είναι αλήθεια. Είναι κάτι που συνέβη πριν δύο χρόνια. Για να είμαι ειλικρινής πάντως, σήμερα, αν τον έβλεπα, θα του έδινα κάποιον άλλο πίνακά μου!

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Ετικέτα: ,