Το πείραμα και η θεωρία στη Φυσική

Posted on 30/05/2014

0


Max Born (1882–1970)

Max Born

Ο Max Born (1882 – 1970) έζησε όλες τις μεγάλες εξελίξεις της φυσικής στο πρώτο μισό του εικοστού αιώνα, αλλά και ο ίδιος συμμετείχε σ’ αυτές ως ένας από τους θεμελιωτές της κβαντικής φυσικής (το 1954 βραβεύθηκε με το Νόμπελ φυσικής για την ερμηνεία της κυματοσυνάρτησης).
Στις 21 Μαΐου του 1943 δίνοντας μια διάλεξη στο King’s College του Newcastle-upon-Tyne για την Φιλοσοφική Εταιρεία και την Εταιρεία Θεωρητικών Επιστημών του Durham, άρχιζε ως εξής:

«Είναι φυσικό να θεωρεί κάποιος ότι η εργασία των χεριών και του νου του είναι χρήσιμη και σημαντική. Ουδείς, λοιπόν, παρεξηγεί τον μανιώδη πειραματικό όταν υπερηφανεύεται για τις μετρήσεις του και κοιτάζει αφ’ υψηλού τη φυσική της «χαρτούρας» του θεωρητικού φίλου του •
ούτε τον θεωρητικό, όταν καυχιέται για τις βαρύγδουπες ιδέες του και απεχθάνεται τα «μουτζουρεμένα» δάχτυλα του πειραματικού – προφανώς όμως αυτή η φιλική αντιπαλότητα μεταστράφηκε σε κάτι το σοβαρό: στη Γερμανία μια σχολή ακραίων πειραματιστών, με ηγέτες τους Lenard και Stark, έχει προχωρήσει τόσο πολύ ώστε να απορρίψει εξ ολοκλήρου τη θεωρία, σαν επινόηση των Εβραίων, ανακηρύσσοντας το πείραμα τη μόνη γνήσια «αρία» επιστημονική μέθοδο.

Υπάρχει και μια αντίθετη άποψη η οποία, μολονότι δεν έχει ρατσιστικό χαρακτήρα, είναι το ίδιο ριζοσπαστική καθώς ισχυρίζεται πως οι νόμοι της φυσικής αποκαλύπτονται σε ένα πνεύμα καλά εκπαιδευμένο στα μαθηματικά και στην επιστημολογία, χωρίς καταφυγή στο πείραμα. Δυο διακεκριμένοι αστρονόμοι, ο Milne και ο Eddington, είναι οπαδοί αυτής της φιλοσοφίας η οποία διακηρύσσει το θρίαμβο της θεωρίας επί του πειράματος.
Είμαι θεωρητικός φυσικός (εβραϊκής καταγωγής) και θα περίμενε κάποιος να συνηγορήσω με αυτή τη φιλοσοφία. Κι όμως δεν το κάνω.
Αντιθέτως, θεωρώ πως αυτές οι ιδέες αποτελούν σοβαρό κίνδυνο για τη συνεπή ανάπτυξη της επιστήμης….» (ολόκληρο το δοκίμιο κυκλοφορεί στα ελληνικά: Max Born, «Το πείραμα και η θεωρία στη Φυσική» – εκδόσεις τροχαλία)

Σύμφωνα λοιπόν με την ισορροπημένη άποψη του Max Born η φυσική δεν προχωρά χωρίς το πείραμα, αλλά και το πείραμα από μόνο του, δεν συνεισφέρει στην επιστημονική μέθοδο της φυσικής.

Αυτά ισχυριζόταν ο μεγάλος φυσικός Max Born πριν από πριν από εβδομήντα και πλέον χρόνια.

Σήμερα φαίνεται ότι τα πράγματα άλλαξαν ραγδαία, τουλάχιστον στην σύγχρονη μέση εκπαίδευση. Έτσι φέτος εισήχθη το μάθημα της φυσικής για πρώτη φορά στην πρώτη γυμνασίου, και αυτοί που σχεδίασαν το αναλυτικό πρόγραμμα μάλλον συγκλίνουν προς τις απόψεις των Lenard και Stark, δεδομένου ότι το αντίστοιχο εγχειρίδιο που μοίρασαν στις μικρούς μαθητές περιγράφει μόνο πειράματα και μετρήσεις, αλλά χωρίς θεωρία. Η φυσική μέσα από τα πειράματα, λένε.
Πειράματα χωρίς φυσική, απαντούν κάποιοι άλλοι με το δίκιο τους.

arkasΜπορεί το ζήτημα να σηκώνει μεγάλη συζήτηση, αλλά αυτό ελάχιστα ενδιαφέρει τα αγχωμένα «πειραματόζωα» της πρώτης γυμνασίου που καλούνται αυτές τις μέρες να εξεταστούν γραπτώς στην «φυσική με πειράματα» … αλλά σε θεωρητικό επίπεδο!

Ετικέτα: